Kategoria: Służebność przesyłu

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością przesyłu?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dochodzenie roszczeń – infrastruktura przesyłowa

Eliza Rumowska • Opublikowane: 22-04-2016

Przez moją nieruchomość przebiega linia napowietrzna oraz posadowione są dwa słupy elektryczne, w tym jeden z transformatorem. Chodzi o działkę letniskową o powierzchni ok. 1500 m2, a linia napowietrzna biegnie w poprzek. Chciałbym, aby zakład energetyczny płacił mi za bezumowne użytkowanie mojej własności. Chciałbym również otrzymać odszkodowanie za ubiegłe lata, gdy bezpłatnie korzystano z mojej własności. Właścicielem działki jestem od 10 lat. Wiem, że poprzedni właściciel nie miał żadnej umowy z przedsiębiorstwem. Proszę o objaśnienie, co krok po kroku powinienem zrobić, aby dojść do porozumienia z zakładem energetycznym.

Eliza Rumowska

»Wybrane opinie klientów

Profesjonalna porada
Maria
Pierwszy kontakt jakiś czas temu, a teraz był kolejny kontakt i porada równie profesjonalna.
Zdzisław, 42 lata, technik mechanik
Wyczerpująca odpowiedz, ocena jak najwyższa.
Wojciech
Usługa została wykonana na piątkę.Napewno będę jeszcze korzystać z usług tej firmy.
Krystyna
Obszerność i profesjonalizm odpowiedzi
Krzysztof, 28 lat, logistyk

Na Pana gruncie operator przesyłowy (energetyczny) posiada służebność przesyłu, która to przed uregulowaniem w Kodeksie cywilnym (czyli przed 2008 r.) byłaby zakwalifikowana jako służebność gruntowa odpowiadająca swą treścią służebności przesyłu.

Pierwszym krokiem dla rozwiązania problemu jest zaznajomienie się z regulacjami, jakie kodeks dla tejże służebności przesyłu przewiduje od 2008 r:

Służebność przesyłu

Art. 305(1). Nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Art. 305(2). § 1. Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 2. Jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Art. 305(3). § 1. Służebność przesyłu przechodzi na nabywcę przedsiębiorstwa lub nabywcę urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1.

§ 2. Służebność przesyłu wygasa najpóźniej wraz z zakończeniem likwidacji przedsiębiorstwa.

§ 3. Po wygaśnięciu służebności przesyłu na przedsiębiorcy ciąży obowiązek usunięcia urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, utrudniających korzystanie z nieruchomości. Jeżeli powodowałoby to nadmierne trudności lub koszty, przedsiębiorca jest obowiązany do naprawienia wynikłej stąd szkody.

Art. 305(4). Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych.”

Zatem przywołajmy ich treść:

„Art. 285. [Służebność gruntowa]

§ 1. Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa).

§ 2. Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części.

Art. 286. [Służebność na rzecz r.s.p.]

Na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej można ustanowić służebność gruntową bez względu na to, czy spółdzielnia jest właścicielem gruntu.

Art. 287. [Zakres i sposób wykonywania]

Zakres służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych.

Art. 288. [Rozwinięcie]

Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej.

Art. 289. [Obowiązek utrzymywania urządzeń]

§ 1. W braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej.

§ 2. Jeżeli obowiązek utrzymywania takich urządzeń został włożony na właściciela nieruchomości obciążonej, właściciel odpowiedzialny jest także osobiście za wykonywanie tego obowiązku. Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna.

Art. 290. [Podział nieruchomości władnącej lub obciążonej]

§ 1. W razie podziału nieruchomości władnącej służebność utrzymuje się w mocy na rzecz każdej z części utworzonych przez podział; jednakże gdy służebność zwiększa użyteczność tylko jednej lub kilku z nich, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zwolnienia jej od służebności względem części pozostałych.

§ 2. W razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach utworzonych przez podział; jednakże gdy wykonywanie służebności ogranicza się do jednej lub kilku z nich, właściciele pozostałych części mogą żądać ich zwolnienia od służebności.

§ 3. Jeżeli wskutek podziału nieruchomości władnącej albo nieruchomości obciążonej sposób wykonywania służebności wymaga zmiany, sposób ten w braku porozumienia stron będzie ustalony przez sąd.

Art. 291. [Zmiana treści lub sposobu wykonywania]

Jeżeli po ustanowieniu służebności gruntowej powstanie ważna potrzeba gospodarcza, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać za wynagrodzeniem zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej.

Art. 292. [Zasiedzenie służebności gruntowej]

Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.

Art. 293. [Wygaśnięcie]

§ 1. Służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć.

§ 2. Jeżeli treść służebności gruntowej polega na obowiązku nieczynienia, przepis powyższy stosuje się tylko wtedy, gdy na nieruchomości obciążonej istnieje od lat dziesięciu stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności.

Art. 294. [Zniesienie za wynagrodzeniem]

Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa, a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej.

Art. 295. [Zniesienie bez wynagrodzenia]

Jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia.”

Po zapoznaniu się z unormowaniem prawnym – drugim krokiem powinno być dokonanie przez Pana weryfikacji statusu tejże infrastruktury przesyłowej: W tym celu należy wystosować pismo do operatora energetycznego z wezwaniem ujawnienia dat i podstaw prawnych posadowienia przedmiotowej infrastruktury przesyłowej;

Niezależnie od tego może Pan także w gminie (planowanie przestrzenne) i w powiecie (w geodezji) zbadać, od kiedy infrastruktura energetyczna jest wykazywana w mapach. Nie chodzi tu o wypis z RG dla Pana działki – tylko o naniesienia na mapy geodezyjne i do planów gminnych przebiegu tej infrastruktury.

Data posadowienia może bowiem odgrywać kluczowe znaczenia w podejmowaniu dalszych czynności. Oto bowiem ustawodawca dopuszcza zgodnie z wyżej cytowanymi przepisami możliwość zasiedzenia służebności przesyłu na podstawie art. 292 w zw. z art. 305(4) K.c.

Niestety to realne zagrożenie, bo taki los – stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu – nastąpił już w wielu sprawach i właściciele zostali dosłownie z niczym.

Jednak idąc dalej, założę, że nie ma podstaw czasowych do zasiedzenia służebności – należy wówczas podjąć krok trzeci w ramach uprawnień z art. 305(2) § 2 K.c. W tym celu należy skierować w oparciu o posiadane dokumenty żądanie zawarcia umowy, przedstawiając propozycję wynagrodzenia. W tym samym piśmie należy nawiązać do stanu posiadania służebności i oczekiwać także porozumienia w zakresie wynagrodzenia za dotychczasowe bezumowne korzystanie. Od razu uczulam – nie jest to odszkodowanie. Odszkodowanie byłoby wtedy, gdyby (czego nie życzę) słup się przewrócił i wyrządził szkodę na Pana działce.

Czyli wszystko, czego normalnie dochodzi się w takiej sytuacji, to:

  1. do chwili ustanowienia służebności – wynagrodzenie za bezumowne korzystanie
  2. i od chwili ustanowienia służebności – ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem.

Jeśli operator podejmie negocjacje, to kolejnym czwartym krokiem jest ustanowienie zakresu służebności za odpowiednim wynagrodzeniem – jeżeli jest realna szansa porozumienia, warto sięgnąć nawet na tym etapie po ekspertyzę biegłego (choć nie jest to wymóg ustawowy). Jednak wtedy trwa merytoryczna linia negocjacji i ustaleń w oparciu o konkretne dane. Kodeks cywilny ani inny przepis nie wprowadza tabel, wskaźników, parametrów itp. – mowa jest o odpowiednim wynagrodzeniu. Kodeks nie wskazuje także, czy wynagrodzenie ma być jednorazowe czy cykliczne.

W orzecznictwie i praktyce wypracowano na tę chwilę pewne odniesienia i standardy w tym zakresie. Oto orzecznictwo i poglądy (opracowanie katalogu) czynników wpływających na wynagrodzenie:

  • I ACa 434/13, Charakter wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu – Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach; LEX nr 1349917 – wyrok z dnia 18 lipca 2013 r.; TEZA aktualna:
    „Wynagrodzenie, o którym mowa w art. 3052 § 2 k.c., wcale nie musi mieć charakteru jednorazowego.”
  • II CSK 401/11 – Postanowienie Sądu Najwyższego; LEX nr 1211144 – postanowienie z dnia 5 kwietnia 2012 r.; TEZA aktualna:
    „1. Z uwagi na brak ustawowych »wskazówek« według których należy ustalić wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu można tu per analogiam sięgnąć do dorobku orzecznictwa i doktryny dotyczących wynagrodzenia należnego właścicielowi nieruchomości obciążonej za ustanowienie służebności drogi koniecznej. Ustanowienie służebności drogi koniecznej w postępowaniu sądowym jest, ujmując w uproszczeniu, rodzajem wywłaszczenia, tyle że nie ze względu na cel publiczny, lecz prywatny. Skutkiem ustanowienia tej służebności jest w istocie pozbawienie dotychczasowego właściciela możności wykorzystywania gruntu zajętego pod drogę, natomiast skutkiem ustanowienia służebności przesyłu wyłącznie ograniczenie użytkowania polegające na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. Wynagrodzenie powinno być proporcjonalne do stopnia ingerencji w treść prawa własności, uwzględniać wartość nieruchomości i w takim kontekście mieć na względzie straty właściciela z uszczuplenia prawa własności. Inwestycja na nieruchomości obciążonej służąca w gruncie rzeczy celom publicznym jest zdarzeniem nieodwracalnym w pewnym przedziale czasu. Przewidywany okres trwałości urządzeń ma również wpływ na wysokość wynagrodzenia, którego suma nawet w odległej perspektywie nie powinna przekraczać wartości obciążonej nieruchomości, a jeśli nieruchomość ze względu na głębokość posadowienia urządzeń przesyłowych może być nadal wykorzystywana, suma wynagrodzenia w takiej perspektywie powinna być odpowiednio niższa od wartości nieruchomości.
    2. Przy ocenie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wskazówką powinien być sposób wykorzystywania pozostałych nieruchomości właściciela (pozostałej części nieruchomości) oraz rozwój gospodarczy terenów położonych w sąsiedztwie, a ponadto, że na tych terenach urządzenie przesyłowe jest usytuowane, i że w związku z tym ewentualne zamierzenia inwestycyjne właściciela z tych przyczyn mogą być ograniczone.”
  • IV CSK 440/12, Kryteria określenia rozmiaru wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. – Postanowienie Sądu Najwyższego; LEX nr 1294169 – postanowienie z dnia 27 lutego 2013 r.; TEZA aktualna:
    „Brak w art. 3052 § 2 k.c. kryteriów określenia rozmiaru wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą także wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego.”
  • III CZP 66/10 – Postanowienie Sądu Najwyższego; LEX nr 621345 – postanowienie z dnia 14 października 2010 r.; TEZA aktualna
    „1. Z wnioskiem o ustanowienie służebności może wystąpić zarówno przedsiębiorca (gdy właściciel odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności), jak i właściciel nieruchomości (w razie odmowy przedsiębiorcy). Ustanowienie służebności przesyłu winno nastąpić przede wszystkim w drodze umowy. Jeżeli jednak do jej zawarcia nie doszło, może to nastąpić na mocy orzeczenia sądowego.
    2. W art. 3052 § 2 K.c. określono, że właściciel może »żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu«. Wynika z tego, że nie może wystąpić o zasądzenie wynagrodzenia bez jednoczesnego ustanowienia służebności. Biorąc zaś pod uwagę, że ustanowienia służebności przesyłu (podobnie jak innych służebności) następuje w postępowaniu nieprocesowym (art. 626 § 3 k.p.c.), żądanie o jakim mowa w art. 3052 § 2 k.p.c. przybiera postać wniosku i rozpoznawane jest zgodnie z regułami tego postępowania. Właściciel nieruchomości może złożyć wniosek także wówczas, gdy jedyną przyczyną odmowy zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu jest spór co do wysokości wynagrodzenia.”

W oparciu m.in. o powyższe orzecznictwo doktryna trafnie grupuje kryteria oceny „odpowiedniości” wynagrodzenia, że sposób jego obliczenia powinien uwzględniać przede wszystkim następujące czynniki:

 

  1. wartość nieruchomości w stanie nieobciążonym urządzeniami przesyłowymi – skoro służebność przesyłu nie pozbawia właściciela prawa własności (a jedynie ogranicza to prawo), to wartość służebności nie może przekraczać wartości samej nieruchomości;
  2. charakter nieruchomości, w szczególności położenie, rodzaj, rozmiar, kształt i jej społeczno-gospodarcze przeznaczenie ujęte w dokumentach planistycznych obowiązujących dla danego obszaru – im większa atrakcyjność danej nieruchomości, tym wyższe powinno być wynagrodzenie; zwykle wyższe będzie zatem wynagrodzenie za ustanowienie służebności na działce przeznaczonej na cele budowlane, aniżeli na działce stanowiącej nieużytek rolny;
  3. sposób wykorzystania nieruchomości sąsiednich – jest to czynnik mający wpływ na możliwy sposób zagospodarowania nieruchomości obciążonej;
  4. stopień ograniczenia prawa własności – ocena w tym zakresie winna być uzależniona m.in. od konkretnej lokalizacji urządzeń przesyłowych pod, na czy nad powierzchnią ziemi; to jest głównym czynnikiem determinującym zakres ograniczenia właściciela w wykonywaniu przez niego prawa własności;
  5. społeczno-gospodarcze przeznaczenie służebności przesyłu – chodzi tu o uwzględnienie okoliczności, iż za pośrednictwem urządzeń przesyłowych przedsiębiorca przesyłowy realizuje cele społeczne w zakresie dostarczania wielu osobom, w tym często także właścicielom nieruchomości obciążonych, energii elektrycznej, wody czy paliw itp.;
  6. rodzaj i parametry urządzeń przesyłowych – jest to istotne dla ustalenia obszaru oddziaływania urządzenia przesyłowego na daną nieruchomość, stanowiącego podstawę obliczenia wynagrodzenia,
  7. zakres ograniczenia prawa własności wynikający z istnienia innych urządzeń przesyłowych na danej nieruchomości – jeżeli nieruchomość jest obciążona innymi jeszcze urządzeniami przesyłowymi należącymi do innego przedsiębiorcy przesyłowego, winno to wpłynąć na wysokość wynagrodzenia,
  8. sposób i częstotliwość korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego w pasie służebności przesyłu – inne będzie wynagrodzenie w przypadku sporadycznego wchodzenia w teren, inne w razie notorycznego korzystania z nieruchomości.

Jeżeli negocjacje przebiegną tak, że doprowadzą do wspólnego stanowiska – kolejnym piątym krokiem będzie zawarcie aktu notarialnego z ustanowionym zakresem służebności przesyłu i odpowiednim wynagrodzeniem.

Jeżeli jednak nie dojdziecie do porozumienia, wówczas krok piąty będzie polegał na złożenie przez Pana wniosku do sądu o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, natomiast w zakresie czasu posiadania służebności – pozew o wynagrodzenie za bezumowny okres posiadania służebności. Są to dwa autonomiczne roszczenia. Wówczas sąd rozstrzygnie, w jakiej kwocie ustanowić wynagrodzenie, jaki przyjąć zakres służebności – zazwyczaj dzieje się to w oparciu o ekspertyzy biegłych sądowych.

Tak w całości, krok po kroku, z uwzględnieniem pism kształtuje się możliwość uregulowania aspektów prawnych i wynagrodzeń za posadowioną na Pana działce infrastrukturę przesyłową.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością przesyłu?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »