Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak unieważnić wpisaną do księgi wieczystej służebność osobistą?

Katarzyna Bereda • Opublikowane: 19-04-2019

Przed kilku laty odziedziczyliśmy z bratem po jednej trzeciej części mieszkania własnościowego spółdzielczego po ojcu. Sprawę spadkową przeprowadziliśmy dopiero po ślubie mamy z nowym mężem. Aby mama mogła przekazać darowiznę tego mieszkania na moją córkę, zrzekliśmy się naszych części spadku na rzecz mamy. Niestety ojczym przekabacił mamę i do księgi wieczystej została wpisana służebność mieszkania na jego rzecz – całkowicie nieodpłatna. W tej sytuacji moja córka, która przyjęła darowiznę, będzie musiała w przyszłości płacić koszty utrzymania mieszkania za ojczyma. Jeżeli córka nie przyjęłaby darowizny, to mieszkanie po śmierci mamy przypadłoby mnie, bratu i ojczymowi, któremu nic nie zawdzięczamy. Co można w tej sytuacji zrobić? Wychodzi na to, że straciliśmy spadek po tacie! Czy da się jakoś unieważnić tę służebność? Gdybyśmy wiedzieli, że mama zmieni zdanie, to nie zrzeklibyśmy się swoich części, a ona nie mogłaby ustanowić służebności. Cała sprawa toczyła się w 2012 r., ale o zapisie o służebności dowiedzieliśmy się dopiero teraz.

Katarzyna Bereda

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy
Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata

Z uwagi na to, że darowizna jest umową konsensualną, kauzalną i jednostronnie zobowiązującą, wszelkie pola manewru z uwagi na to przysporzenie leżą po stronie Pana mamy. Czy mama również wiedziała o tej służebności? Jeżeli nie, to zgodnie z treścią art. 84 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).”

Błąd polega na różnicy między wolą a jej wyrazem (oświadczeniem), wywołanej mylnym wyobrażeniem o treści dokonywanej czynności prawnej. Osoba, która złożyła oświadczenie woli pod wpływem błędu, może uchylić się od skutków tego oświadczenia w trybie art. 88 K.c. Konsekwencją błędu jest nieważność względna czynności prawnej. Do chwili złożenia przez osobę działającą pod wpływem błędu oświadczenia o uchyleniu się od skutków czynności prawnej, jest ona ważna i skuteczna. Na błąd może powołać się tylko składający wywołane błędem oświadczenie (i jego następcy prawni), a nie adresat tego oświadczenia.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Nie każdy błąd upoważnia do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli. Relewantny prawnie jest jedynie błąd dotyczący treści czynności prawnej, jeśli jest istotny. W przypadku oświadczeń woli złożonych innej osobie (z wyjątkiem czynności nieodpłatnych) – uchylenie się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu innej osobie wymaga, aby osoba ta wiedziała o błędzie albo jeśli nie wiedziała o błędzie, mogła go z łatwością zauważyć, albo wywołała ten błąd.

Dlatego też, jeżeli mama nie miała świadomości ustanowienia niniejszej służebności, może powołać się na powyższą wadę oświadczenia woli, która pociąga za sobą nieważność całej czynności prawnej.

Jeżeli jednak mama miała wolę darowania wnuczce mieszkania wraz z ustanowią służebnością, a to Pan nie miał świadomości odrzucenia spadku z taką konsekwencją, to Pan i brat mogą powołać się na niniejszy błąd. Zgodnie bowiem z treścią art. 1019 K.c.:

„§ 1. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;

2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

§ 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

§ 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.”

W myśl wyraźnego brzmienia art. 1019 K.c. także błąd może być podstawą do uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Niezależnie od prawnej kwalifikacji podstępu (jako rodzaju błędu lub samodzielnej wady oświadczenia woli), także on będzie mógł być podstawą do uchylenia się od skutków złożonego pod jego wpływem oświadczenia. Zastosowanie znajdują w takiej sytuacji art. 84, 86 i 88 K.c. ze zmianami wynikającymi z art. 1019 K.c.

Pierwszą przesłanką prawnej doniosłości błędu jest to, aby był on błędem co do treści czynności prawnej (art. 84 § 1 zd. 1 K.c.), czyli mylnym wyobrażeniem okoliczności, które według treści oświadczenia woli, ustalonych zwyczajów oraz zasad współżycia społecznego powinny być uważane za należące do tejże treści (Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, 1990, s. 146; por. też B. Kordasiewicz, w: System PrPryw, t. 10, 2015, s. 556, Nb 100).

Drugą przesłanką umożliwiającą powołanie się na błąd jest jego istotność, zarówno subiektywna, jak i obiektywna. Pojęcie subiektywnej istotności błędu oznacza, że taki błąd w konkretnej sytuacji, u konkretnej osoby, spowodował mylne wyobrażenie o rzeczywistości. Jak zauważa się w doktrynie, błąd musi stanowić przyczynę sprawczą oświadczenia woli (Wolter, Ignatowicz, Stefaniuk, Prawo cywilne, 2018, s. 394).

W niniejszym przypadku można mówić raczej o błędzie co do prawa lub o podstępie, który wpłynął na złożone przez Panów oświadczenia o odrzuceniu spadku. Możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku z powołaniem na błąd wywołany podstępnie zależy od tego, czy oświadczenie złożone zostało pod jego wpływem. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy złożeniem oświadczenia woli określonej treści a podstępem. W wypadku fikcji przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza to, że błąd wywołany podstępnie był istotną przyczyną niezłożenia przez spadkobiercę jego oświadczenia w terminie (tak M. Pazdan, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, 2015, t. II, art. 1019, Nb 7).

Z uwagi na to, chcąc wzruszyć czynność darowizny i odrzucenia spadku, powinni Państwo złożyć wniosek o uchylenie się od powyższych skutków prawnych i skierować go do odpowiedniego sądu rejonowego – sądu spadku. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku z powodu błędu lub groźby może nastąpić jedynie w terminach określonych w art. 88 § 2 K.c. – czyli jeżeli chodzi o błąd jest to rok od jego wykrycia.

Jednocześnie (przed tym samym sądem) spadkobierca powinien oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (art. 1019 § 1 pkt 2 K.c.). W braku takiego oświadczenia uchylenie się byłoby bezskuteczne. W rozpatrywanej tutaj sytuacji nie wchodzi w grę możliwość złożenia oświadczenia przed notariuszem. Jednakże art. 1018 § 3 zd. 2 i 3 K.c. znajdują i w tym przypadku zastosowanie (por. post. SN z 11.3.2009 r., I CSK 319/08, Legalis). Zdaniem SN wyrażonym w post. z 15.3.2018 r., III CZP 110/17, Legalis – w wypadkach wyjątkowych, w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 K.c.). Uchylenie staje się skuteczne dopiero z chwilą zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 3 K.c.). Dlatego też, to od decyzji sądu będzie zależało czy Państwa wniosek uwzględni. Dyskusyjny może być w tym przypadku czas, gdyż czynność miała miejsce w 2012 r., a co do zasady – księgi wieczyste są jawne i powinni Państwo wcześniej zapoznać się z ich stanem prawnym. Jednak z uwagi na przedstawione okoliczności powinni Państwo spróbować wzruszyć złożone oświadczenia woli pod wpływem błędu. Niniejsze należy jednak należycie uzasadnić i udowodnić.

Najlepszym rozwiązaniem w przedstawionej sytuacji jest skorzystanie z instytucji opisanej powyżej w art. 1019 K.c. – albowiem doprowadzi to do nieważności całej umowy darowizny, a więc także do nieważności powstałej służebności.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zawarcie dożywocia po wybudowaniu domu

Rodzice przekazali mi w postaci darowizny dom mieszkalny z zabudowaniami gospodarczymi i działką kilkanaście lat temu. 10 lat temu zbudowałem na...

Egzekucja z mieszkania - co z osobą, która ma prawo dożywotniego zamieszkiwania?

Moja babcia umową dożywocia przekazała swojemu synowi mieszkanie. Problem polega na tym, że jej syn najprawdopodobniej dostanie wysoką grzywnę od urzędu...

Działalność gospodarcza w mieszkaniu ojca który przepisał mi mieszkanie za dożywocie

Mam umowę dożywotnią z moim ojcem który przepisał mi mieszkanie. Po jego śmierci mieszkanie będzie moje bez podziału z pozostałym rodzeństwem....

Czy wierzyciele mogą żądać ode mnie spłaty długów dożywotnika?

Jestem właścicielem nieruchomości na mocy notarialnej umowy dożywocia. Niedawno dowiedziałem się, że dożywotnik ma długi. Dodam, że jest on dla mnie...

Dożywotnia służebność a śmierć obdarowanego

Przepisałam mieszkanie na syna aktem notarialnym z nieodpłatnie dożywotnią służebnością osobistą. Mój syn zmarł w tym roku i co dalej...

Sprzedaż mieszkania darowanego z zapisem o dożywociu

Kilkanaście lat temu otrzymałam od rodziców w formie darowizny mieszkanie. W akcie notarialnym został umieszczony taki zapis: „(X) niniejszym...

Cofnięcie darowizny majątku dla syna po jego śmierci

Mam dwoje dzieci. Po śmierci męża oddałam swoją część majątku dla syna, który wybudował dom i dał mi jeden pokój na zasadzie służebności...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »