Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Niewdzięczność bratowej, czy możliwe cofnięcie darowizny?

Marek Gola • Opublikowane: 06-03-2019

Przed 20 laty rodzice przepisali bratu w formie darowizny działkę i dom, mieli zagwarantowaną dożywotnią możliwość mieszkania. Ja i siostra nie dostałyśmy nic, a niczego pisemnie się nie zrzekałyśmy. Brat miał żonę i trójkę dzieci, zmarł 10 lat temu, a bratowa zaraz zrobiła sprawę spadkową, o której nikt nie wiedział. Od jego śmierci bratowa nie pomagała rodzicom, cała opieka spadła na nas. Dwa lata temu zmarł tata. Jedyną rzeczą, jaką zrobiła bratowa, było postawienie mu nagrobka. Teraz mamie jest bardzo ciężko, gdyby nie moja pomoc, ledwo wiązałaby koniec z końcem, a bratowej to nie interesuje. Czy mamie coś należy się od bratowej, czy można tę darowiznę cofnąć i czy my z siostrą możemy ubiegać się o cokolwiek?

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Jestem Bardzo zadowolona z usługi prawniczej online. Mogłam na odległość znaleźć odpowiedzi na moje wątpliwości i pytania dotyczącej mojej sprawy. Zadałam zawsze dodatkowe pytania, i na czas otrzymałam odpowiedz. Bardzo mi ten Portal pomógł. 
Henryka
Odpowiedź profesjonalna aczkolwiek łatwa do zrozumienia, rychła i bardzo satysfakcjonująca. Z pewnością będę jeszcze korzystać z waszej pomocy 
Agnieszka
Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

Jak wynika z opisu, Pani rodzice, przepisując na Pani brata tytułem darmowym nieruchomość, zastrzegli dla siebie ograniczone prawo rzeczowe w postaci służebności osobistej.

W pierwszej kolejności należałoby ustalić, jaka była treść aktu notarialnego w odniesieniu do zakresu ustanowionej na rzecz Pani rodziców służebności osobistej. Stosownie do treści art. 298 K.c. – zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych.

Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich wykonywania.

Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie. Inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletniości. Można się umówić, że po śmierci uprawnionego służebność mieszkania przysługiwać będzie jego dzieciom, rodzicom i małżonkowi.

Jak wskazuje się w doktrynie: „zakres i sposób wykonywania służebności osobistej określa przede wszystkim umowa stron, a dopiero w braku postanowień umowy stosuje się kryterium osobistych potrzeb uprawnionego, wynikających z rodzaju służebności, zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych, które w warunkach wiejskich odgrywają dużą rolę, zwłaszcza przy wykonywaniu służebności mieszkania i innych służebności o charakterze przeważnie alimentacyjnym, na rzecz starszych wiekiem rolników. Kryteria te są zmienne i zależne od okoliczności faktycznych występujących w sprawie.”*

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Po drugie, należałoby ustalić, na rzecz kogo darowizna została dokonana, tj. czy na rzecz Pani brata, czy też na rzecz jego małżonki (o ile wówczas byli małżeństwem). Niestety, termin dochodzenia zachowku od bratowej, jako spadkobierczyni, upłynął. Roszczenie o zachowek przedawnienia się po 5 latach od dnia otwarcia spadku, tj. od dnia śmierci brata. Brak wiedzy o prowadzonym postępowaniu sądowym niczego tu nie zmienia.

O ile darowizna była na rzecz brata, o tyle w mojej ocenie nie można także odwołać darowizny z uwagi na rażącą niewdzięczność. Obdarowanym był bowiem Pani brat, a nie jego żona, co powoduje, że nie można rozwiązać darowizny, skoro nie żyje już strona tej umowy (brat).

Zwrócić uwagę należy na przepis art. 897 K.c., zgodnie z którym – jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku, zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Jak podkreśla się w literaturze „obdarowany, lub jego spadkobiercy, może zwolnić się z obowiązków, o których w przepisie mowa, w wypadku zwrotu darczyńcy wartości wzbogacenia (tzw. upoważnienie przemienne, facultas alternativa). Zatem tak jak powstanie prawa nie jest uzależnione od istnienia przedmiotu darowizny, ale od istnienia wzbogacenia, tak zwolnienie nie następuje przez zwrot przedmiotu darowizny, ale przez zwrot wartości wzbogacenia. Konstrukcja ta nie pozbawia jednak obdarowanego prawa zwolnienia się z obowiązków dostarczania środków przez fizyczny zwrot przedmiotu darowizny w stanie, w jakim znajdował się on w chwili powstania obowiązku zwrotu.”**

Reasumując, należałoby ustalić treść prawa – służebności osobistej – ustanowionego na rzecz Pani mamy, celem następczego wezwania bratowej do jego realizowania. Zakres uprawnień przewidziany w akcie notarialnym będzie miał jednak decydujące znaczenie.

* Rudnicki Stanisław, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII) ss. 584

** Zdzisław Gawlik, Komentarz do art. 897 Kodeksu cywilnego, 2014.08.01

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zwrot darowizny ze służebnością a podatek

Teściowa aktem darowizny przekazała nieruchomość zabudowaną swojej córce (mojej żonie), w zamian za opiekę nad nią i możliwość zamieszkiwania...

Mieszkanie od kuzyna w zamian za dożywocie

Mój kuzyn chce mi podarować mieszkanie. Nie wiemy, jaka forma byłaby najkorzystniejsza: spadek to podatek spadkowy, przekazanie to podatek od darowizny....

Dożywotnia służebność w księdze wieczystej

Mam propozycję zakupu domu w dobrej cenie. Dom ma jednak jedną wadę, a jest nią dożywotnia służebność w księdze wieczystej względem...

Zakup domu z licytacji z zapisem o dożywotniej służebności

Zastanawiam się nad kupnem domu z licytacji. W księdze wieczystej widnieje następujący wpis – w dziale III ujawnione jest ograniczone prawo...

Kłopoty ze sprzedażą mieszkania obciążonego służebnością

Dwa lata temu kupiłam mieszkanie obciążone służebnością osobistą (służebność dotyczy mojej ciotki). Obecnie chciałabym to mieszkanie sprzedać, ale...

Zmarł obdarowany gospodarstwem w zamian za dożywotnią służebność - kto dziedziczy?

Rodzice przekazali gospodarstwo razem z budynkami synowi w zamian za dożywotnią służebność. Obdarowany syn zmarł, została tylko matka...

Uciążliwa służebność odziedziczona po ojcu przez dzieci

Moje dzieci nabyły w drodze spadku po swoim ojcu (moim byłym mężu) nieruchomość obciążoną służebnością osobistą na rzecz dziadka (mego byłego...

Zmiana treści służebności ze względu na sytuację rodzinną

Po ojcu, zawodowym żołnierzu, pozostało mieszkanie w zasobach WAM, które udało się wykupić. Środki na wykup dał mój syn. Pomiędzy mną, bratem...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »