Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rażąca niewdzięczność jako powód odwołania darowizny

Marek Gola • Opublikowane: 10-06-2016

Czy darczyńca ma jakieś prawa po oddaniu majątku – gospodarstwa rolnego? Czy można taką umowę jakoś rozwiązać albo teraz dodać do aktu notarialnego zapis, który zobowiązywałby obdarowaną do jakiegoś świadczenia na moją rzecz? Przepisałam w drodze darowizny na córkę niemal całą ziemię rolną. Zostawiłam sobie jedynie działkę siedliskową o powierzchni 3 ha, ponieważ nie mam emerytury. Wszystkie oszczędności oraz sprzęty darowałam młodym. Sielanka z córką i jej mężem trwała do czasu przeniesienia własności, teraz traktują mnie jak wroga. Zaproponowałam im, aby postawili swój dom, skoro tak im ze mną źle, bo w tej sytuacji budynków nie przepiszę. Usłyszałam od zięcia, żebym uważała, bo mogę skończyć na cmentarzu. Jak mogę się bronić, czy ja mam jakieś prawa w tej sytuacji? Wszystko dzieje się w domu bez świadków.

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Jestem Bardzo zadowolona z usługi prawniczej online. Mogłam na odległość znaleźć odpowiedzi na moje wątpliwości i pytania dotyczącej mojej sprawy. Zadałam zawsze dodatkowe pytania, i na czas otrzymałam odpowiedz. Bardzo mi ten Portal pomógł. 
Henryka
Odpowiedź profesjonalna aczkolwiek łatwa do zrozumienia, rychła i bardzo satysfakcjonująca. Z pewnością będę jeszcze korzystać z waszej pomocy 
Agnieszka
Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.).

Istotna z punktu widzenia Pani interesu jest treść art. 897 i 898 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którymi:

„Art. 897. Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Art. 898. § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

Wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 stycznia 1967 r., sygn. akt III CZP 32/66, zgodnie z którym „oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje tylko to oświadczenie (art. 64 K.c. oraz art. 1047 K.p.c.). Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. Nie dotyczy to jednak zawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej (art. 390 § 2 K.c.) oraz wypadków, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda; w takich przypadkach orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę.”

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Literatura przedmiotu wskazuje, iż „konsekwencją tego oświadczenia jest to, że dla osiągnięcia skutku rzeczowego, konieczne jest przeniesienie własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Powinno to nastąpić w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego. W przeciwnym razie pozostaje darczyńcy droga powództwa sądowego o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości. W razie wykazania zasadności takiego żądania, orzeczenie sądu powinno stwierdzać obowiązek pozwanego do przeniesienia na darczyńcę prawa własności określonej nieruchomości i prawomocne orzeczenie sądu z reguły zastępuje to oświadczenie (art. 64 Kodeksu cywilnego i art. 1047 Kodeksu postępowania cywilnego). Stanowisko przemawiające za tym, że odwołanie darowizny wywołuje jedynie skutek obligacyjny i nie powoduje przejścia własności nieruchomości, zostało ugruntowane w orzecznictwie (przede wszystkim powołana już wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r.; uchwała Sądu Najwyższego z 28 września 1979 r.; III CZP 15/79; OSNCP 1980 r. Nr 4 poz. 63; zobacz też wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1996 r.; I CKU 44/96; Prokuratura i Prawo 1997 r. Nr 6 poz. 30. W pierwszej z przytoczonych uchwał Sąd Najwyższy w sposób gruntowny uzasadnił swoje stanowisko, stwierdzając, że przepisy dotyczące rzeczowego skutku czynności prawnych dotyczących przeniesienia własności nieruchomości dotyczą umów, zaś odwołanie darowizny jest jednostronną czynnością prawną. Dlatego też nie można zrównywać go w skutkach z umowami zobowiązującymi, które, zgodnie z art. 155 § 1 kodeksu cywilnego, mają również skutek rzeczowy. Ponadto odwołanie darowizny jest instytucją uregulowaną ściśle w art. 898 kodeksu cywilnego. Przepis ten i następne nie zawiera żadnych regulacji, w których wynikałby skutek rzeczowy odwołania darowizny. Co więcej, przepis art. 898 § 2 kodeksu cywilnego wyraźnie odwołuje się do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, co również pośrednio wskazuje na to, że samo odwołanie nie wywołuje skutku rzeczowego, gdyż wtedy stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie miałoby sensu. Przepis art. 898 § 2 kodeksu cywilnego mówi wyraźnie o zwrocie „przedmiotu darowizny” i nie zawiera żadnych specjalnych regulacji, gdy chodzi o nieruchomości”*.

Wskazać należy także na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca 1967 r., sygn. akt III CR 117/67, zgodnie z którym „darczyńca, który skutecznie odwołał darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności, może na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu domagać się zwrotu przedmiotu darowizny w naturze także wówczas, gdy obdarowany uzyskał – w zamian za podarowany mu udział we współwłasności nieruchomości – wyłączne prawo własności tej nieruchomości przyznane w postępowaniu o zniesienie współwłasności, chyba że dopłaty na nieruchomość w postaci spłat zasądzonych od obdarowanego na rzecz pozostałych współwłaścicieli są tak znaczne, że w ich następstwie bezpodstawnie wzbogacony uzyskuje prawo lub rzecz, która nie stanowi już – z powodu różnicy wartości – odpowiednika pierwotnego przedmiotu wzbogacenia i tym samym nie może być traktowana jako jego surogat.”

W świetle § 2 art. 898 obdarowany powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu już od chwili dokonania czynu kwalifikującego się jako rażąca niewdzięczność, uzasadniająca odwołanie darowizny. Od tej też chwili może być stosowany wobec niego art. 409 K.c.

Zgodnie z art. 409 K.c. obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

Powinność bardzo dobrze określa Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt II PK 246/09 wskazując, iż »powinność« (art. 409 K.c.) oznacza zarówno sytuację, w której zobowiązany do zwrotu wiedział, że korzyść mu się nie należy, jak również sytuację, gdy co prawda był subiektywnie przekonany, iż korzyść mu się należy, lecz na podstawie okoliczności sprawy obiektywnie powinien się liczyć z możliwością obowiązku zwrotu.”

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Istnieje zatem szansa na odzyskanie darowanej części nieruchomości, ale jeżeli od momenty zachowania córki i jej męża nie upłynął jeszcze okres 1 roku. Zasadnym jest jednak ustalenie dnia (dzień, miesiąc, rok), kiedy córka z mężem zachowała się wobec Pani w sposób rażący (np. grożenie śmiercią). Zachodzi pytanie, czy na zachowanie córki i jej męża ma Pani dowody? Czy mogłaby Pani nagrać ich zachowania? Proszę jednak zwrócić uwagę na fakt, że ustawodawca wskazuje na rażącą niewdzięczność jako przesłankę do odwołania darowizny. Innymi słowy jeżeli z uwagi na zachowanie ze strony córki i jej męża popada Pani w stany depresyjne, apatię zasadnym jest skorzystanie z porad psychologa. Dokumentacja psychologiczna byłaby dla Pani bardzo mocną podporą do wykazania owej rażącej niewdzięczności. Niewdzięczność, by pozwalała na odwołanie darowizny, nie może być zwykła, musi być rażąca. Innymi słowy po Pani stronie występuje obowiązek wykazania rażącej niewdzięczności.

Rażąca niewdzięczność będzie jednak oceniana z uwagi na okoliczności faktyczne i konieczne będzie wykazanie, na czym owa rażąca niewdzięczność ma polegać.

* LexPolonica, Piśmiennictwo: Praktyczne wyjaśnienia oraz wzory umów i pism., 2001-2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis – LexPolonica

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Otrzymanie mieszkania z obciążeniem służebnością

Żona dostała mieszkanie z ustanowioną służebnością na ojca. Czy ojciec może decydować o dalszych losach nieruchomości? Jakie ma prawa...

Ograniczone prawo do korzystania z pomieszczenia

Czy mający służebność mieszkania może sam zamknąć pomieszczenie gospodarcze, nie dając właścicielce klucza? Czy mam prawo jako właścicielka zdjąć...

Jak możemy pozbyć się kłopotu ze służebnością?

Sprawa wygląda tak, że mamy zamiar sprzedać dom, ponieważ się rozwodzimy. W domu tym w akcie notarialnym jest zapis na żądanie dziadka (darującego...

Zobowiązanie podatkowe z tytułu służebności

Moja sprawa dotyczy podatku od służebności osobistej, który to podatek ma zapłacić mój brat. W 2011 r. w wyniku ugody zawartej w sądzie...

Warunkowe przekazanie części mieszkania

Dwa miesiące temu zmarł mój tata. Rodzice posiadali na własność mieszkanie. Oboje figurują w akcie jego własności i w księgach wieczystych....

Co oznacza w praktyce dożywotnie utrzymanie

Posiadam akt notarialny, w którym jest zapis „dożywotnie utrzymanie”. Co to oznacza w praktyce?

Przekazanie dwa razy w darowiźnie tego samego domu

Ciotka zrobiła darowiznę domu ze służebnością dla mojej mamy. Później mama zrobiła darowiznę tego domu dla mnie. Czy po tej podwójnej darowiźnie grozi...

Opieka nad chorą matką mającą służebność osobistą

Dostałam od mamy dom z zapisem „dożywotniej służebności polegającą na prawie do bezpłatnego i wyłącznego zajmowania przez nią jednego...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »