Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Umowa dożywocia, czyli mieszkanie za opiekę

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 26-09-2014

Czy można w Polsce przejąć mieszkanie własnościowe (bez hipoteki) za dożywocie? Co się dzieje z tym mieszkaniem w razie śmierci osoby, która przejęła to mieszkanie na zasadzie dożywocia, przed śmiercią pierwotnego właściciela mieszkania? Czy w przypadku dożywocia potencjalni spadkobiercy mają prawo do zachowku?

Izabela Nowacka-Marzeion

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy
Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata

Nabywca nieruchomości zobowiązany jest do zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania. Warto podkreślić, że świadczenia przypadające dożywotnikowi z tytułu umowy dożywocia określa zwykle i to w sposób często bardzo szczegółowy umowa dożywocia. Co ważne jednak, w braku odpowiednich postanowień umownych nabywca powinien przyjąć dożywotnika jako domownika, dostarczyć mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym (art. 908 § 1 K.c.). Powyższe świadczenia zostały określone przepisem względnie obowiązującym.

Odnosząc się do umowy dożywocia w kontekście nowych pojawiających się umów z bankami o tzw. kredyt odwrotny, polegających na tym, iż w zamian za przeniesienie własności nieruchomości na bank przenoszący otrzymuje dożywotnio wypłaconą comiesięczną rentę oraz dożywotnie prawo korzystania z mieszkania trzeba mieć na uwadze, że stosunek ten nie opiera się na istnieniu bliskich stosunków osobistych między stronami. Powyższy węzeł zazwyczaj oparty jest na stosunkach rodzinnych (zob. art. 908 § 3 K.c.).

Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu funkcję wskazaną powyżej (tj. bliskie stosunki pomiędzy dożywotnikiem, a zobowiązanym z umowy dożywocia) niekoniecznie spełnia ustanowienie renty lub służebności osobistej, albo użytkowania na rzecz dożywotnika i dlatego uprawnienia te wymienione zostały w odrębnym przepisie art. 908 § 2 Kodeksu cywilnego jako dopuszczalne, ale nie niezbędne składniki dożywocia. Zgodnie z tym przepisem – „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.”

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

W literaturze wyraża się pogląd, że w konsekwencji zastrzeżenie tylko tych uprawnień przy przeniesieniu własności nieruchomości nie wystarczy do uznania takiej umowy za umowę dożywocia. Potwierdza to treść art. 915 Kodeksu cywilnego – „przepisy dwóch artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio do umów, przez które nabywca nieruchomości zobowiązał się, w celu zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania, do obciążenia nieruchomości użytkowaniem z ograniczeniem jego wykonywania do części nieruchomości”. Przepis ten odrębnie traktuje umowę przez którą nabywca nieruchomości zobowiązał się w celu zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania do obciążenia nieruchomości użytkowania z ograniczeniem jego wykonania do części nieruchomości. Do umowy takiej stosować należy jedynie niektóre postanowienia o dożywociu i to nie bezpośrednio, lecz tylko odpowiednio (art. 915 K.c.).

Dożywocie nie wlicza się do zachowku.

Zgodnie z art. 991 § 1 zstępnym (np. dzieciom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału, tzw. zachowek. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 K.c.), jednakże podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania.

Udział spadkowy, o którym mowa w art. 991 § 1, należy rozumieć jako ułamek określający, jaka część majątku spadkowego przypadłaby uprawnionemu do zachowku, gdyby doszedł do dziedziczenia na podstawie ustawy. Wielkość tego udziału określana jest zgodnie z art. 931 i n., z uwzględnieniem szczególnego uregulowania zawartego w art. 992.

Zobowiązanie z tytułu umowy o dożywocie wygasa tylko w skutek śmierci dożywotnika, zatem śmierć zobowiązanego do świadczeń nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. W ramach sukcesji generalnej obowiązki świadczeń na rzecz dożywotnika przechodzą na rzecz spadkobierców zobowiązanego. Pomimo że dożywocie nie jest prawem rzeczowym ograniczonym, to jednak obciąża nieruchomość i może być realizowane wobec każdoczesnego właściciela nieruchomości.

Spadkobierca, lub spadkobiercy dziedziczą np. prawa i obowiązki wynikające z czynności warunkowych i terminowych, prawa rzeczowe takie jak zastaw i hipoteka, ale tylko razem z wierzytelnością, którą zabezpieczają; spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Dziedziczne jest posiadanie, obowiązki wynikające z umowy dożywocia.

Jeśli więc zobowiązany umrze pierwszy – w jego miejsce wchodzą spadkobiercy i to oni stają się zobowiązani do dożywocia.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Pozbawienie służebności mieszkania

W 2007 r. ustanowiłem służebność osobistą na rzecz mojej koleżanki w niewielkim domku na mojej działce. Obecnie ta osoba ma już swój dom, a co...

Ponowne małżeństwo służebnika osobistego

Otrzymałam w darowiźnie mieszkanie od dziadków z zastrzeżeniem służebności. Babcia zmarła, obecnie mieszkanie zajmuje dziadek. Od niedawna ma...

Czy służebność osobista została zdjęta?

Zlicytowano mi mieszkanie (postanowienie jest już prawomocne). Moja mama miała na nim służebność osobistą, ale tylko w akcie notarialnym, nie była ona...

Czy służebność wygasła, skoro wujek nigdy z niej nie korzystał?

W 2001 r. rodzice odziedziczyli dom. W testamencie był zapis stanowiący, że rodzice są zobowiązani do udostępnienia piętra domu wujkowi. Mieli też...

Mieszkanie z ustanowioną służebnością jako zastaw na hipotece

Dowiedziałam się, że banki nie chcą ustanawiać jako zabezpieczenia hipotecznego mieszkania z ustanowioną służebnością. Czy jest możliwość, by...

Służebność mieszkania aż do śmierci

Jestem właścicielem domu. W nieruchomości ustanowiona jest służebność mieszkania aż do śmierci dla mojego krewnego. Tymczasem on od lat mieszka ze...

Podział nieruchomości z ustanowioną służebnością

Kilka lat temu mama przekazała dom i działkę mi i mojej siostrze. Na nieruchomości ustanowiona jest służebność mieszkania dla wujka, który...

Utrzymywanie nieruchomości przekazanej jako służebność osobista

Chcemy przekazać córce nasze mieszkanie własnościowe jako darowiznę. Po załatwieniu służebności chcemy w mieszkaniu tym mieszkać do śmierci mojej...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »