Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wykonywanie służebności

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 26-02-2014

Mój ojciec miał czworo dzieci. Za życia podarował swój dom (razem z gospodarstwem) mojej siostrze. W akcie notarialnym pozostawił dla siebie i swojej żony, a także dla pozostałej trójki dzieci służebność domu. W 2007 roku zmarła moja mama, cztery lata później – ojciec. Chciałabym zadać kilka pytań związanych z wykonywaniem służebności: czy mogę przebywać w domu bez ograniczeń? Czy siostra może np. zburzyć dom (i postawić nowy)? Czy mam prawo do zachowku po rodzicach? Jeśli tak, jak długo mogę się o niego starać i jak obliczyć jego wysokość? W załączniku przesyłam treść aktu notarialnego.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jeśli chodzi o służebność osobistą, która została ustanowiona na Pani rzecz w akcie notarialnym: zgodnie z art. 298 Kodeksu cywilnego (dalej – K.c.) zakres i sposób wykonywania służebności osobistej, w tym służebności mieszkania, oznacza się – w braku odmiennych danych – według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i miejscowych zwyczajów. Treść służebności osobistej kształtują więc przede wszystkim postanowienia zawarte w umowie służebności, a dopiero w przypadku ich braku – kryteria wskazane w przepisie cytowanym powyżej.

Służebność osobista powinna być wykonywana w taki sposób, aby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej (art. 288 w związku z art. 297 K.c.). Właścicielowi nieruchomości nie wolno korzystać z niej w taki sposób, że popadałby w kolizję z prawami przysługującymi uprawnionemu ze służebności. Nie mógłby zatem pozbawić go prawa korzystania z łazienki czy kuchni, które są niezbędne do zwykłego zamieszkiwania i zaspakajania potrzeb życiowych. Jednakże czasowe utrudnienie w korzystaniu z domu lub niektórych znajdujących się w nim pomieszczeń, w celu dokonania niezbędnych remontów lub ulepszeń, nie stanowi naruszenia służebności osobistej, chyba że – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności danego przypadku – nosi takie cechy. Prawo do korzystania ze wszystkich pomieszczeń znajdujących się w domu jednorodzinnym w ramach służebności osobistej nie oznacza wyłącznego uprawnienia. W granicach prawa własności może oczywiście korzystać z niego jego właściciel.

Jak zatem Pani widzi, ma Pani prawo mieszkać w domu siostry, a więc dopóki ma Pani służebność, dom nie może być zburzony – chyba że będzie tego wymagał jego stan techniczny. Proszę pamiętać, że ma Pani prawo korzystać z domu, a nie z rzeczy, które należą do właściciela nieruchomości – może on nimi dowolnie rozporządzać. W przepisach prawa nie ma obowiązku, aby właściciel utrzymywał dom w należytym stanie (w tym dbał o podłączenie mediów), a więc nikt nie może go zmusić, żeby zrobił np. remont domu.

Jeżeli między uprawnionymi ze służebności a właścicielem nieruchomości dojdzie do sporu o zakres korzystania z obciążonej nieruchomości, każdej ze stron przysługuje roszczenie o ochronę przysługującego jej prawa. Z uwagi na to, że służebność mieszkania stanowi ograniczone prawo rzeczowe (art. 244 § 1 K.c.), do jego ochrony stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności (art. 251 K.c.). Jeżeli uprawniony ze służebności zostałby pozbawiony władztwa w przysługującym mu zakresie, może domagać się ochrony swojego prawa, występując z roszczeniem przeciwko właścicielowi nieruchomości, przy czym sąd musi uwzględnić treść uprawnień, jakie mu przysługują z tytułu ograniczonego prawa rzeczowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2007 r. II CSK 330/07, LexPolonica nr 2423344).

Jeśli chodzi o zachowek: stosownie do art. 991 § 1 K.c. zstępnym (dzieciom, wnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 K.c.).

 

Jak zatem wynika z powyższego, jest Pani osobą uprawnioną do zachowku po zmarłych rodzicach.

Należy jednak mieć na uwadze, że od 2011 roku ustawodawca wprowadził termin, w ciągu którego można ubiegać się o zachowek. Wynosi on pięć lat od dnia śmierci spadkodawcy lub ogłoszenia testamentu. Do tego czasu obowiązywał trzyletni termin na możliwość żądania zachowku, więc zakładam, że zachowek po śmierci Pani mamy uległ już przedawnieniu.

Jeżeli nieruchomość wchodziła w skład majątku wspólnego małżeńskiego Pani rodziców, to należy uznać (ze względu na domniemanie równości udziałów małżonków w majątku wspólnym), że będzie mogła się Pani domagać zachowku jedynie od wartości 1/2 poczynionej darowizny na rzecz siostry (ta część nieruchomości należała do Pani ojca)

 

Może Pani ubiegać się o zachowek wówczas, gdy nie otrzymała go Pani w wyniku darowizny (ojciec nie przekazał Pani w darowiźnie żadnych przedmiotów majątkowych) ani w wyniku dziedziczenia (ojciec nie pozostawił w spadku żadnych przedmiotów spadkowych). Ewentualnie może Pani ubiegać się o uzupełnienie zachowku, jeżeli otrzymała już Pani jakąś darowiznę od ojca lub nabyła w spadku jakieś przedmioty majątkowe, ale nie pokrywają one całości należnego Pani zachowku.

Przy obliczaniu zachowku należy uwzględnić więc darowizny, jakich dokonał Pani ojciec za swojego życia. Darowizny uczynione przez spadkodawcę dolicza się bowiem do spadku przy obliczaniu zachowku.

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do poniższych przepisów, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Art. 994 § 1 K.c. wskazuje natomiast, że przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Jeżeli przyjąć, że Pani ojciec nie pozostawił nic w spadku, to podstawą obliczenia zachowku będzie zero (wartość spadku) + wartość 1/2 darowizny poczynionej na rzecz Pani siostry.

Zakładając zatem, że Pani ojciec nie pozostawił testamentu i miał czworo dzieci, to spadek po nim nabyli spadkobiercy ustawowi – Pani oraz rodzeństwo, każdy po 1/4 udziału. Pani może więc żądać od siostry zachowku o wartości 1/8 spadku (1/2 z 1/4) lub 1/6 (2/3 z 1/4) – jeżeli była Pani w chwili śmierci ojca trwale niezdolna do pracy.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 995 K.c. „wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”. Aby obliczyć należny Pani zachowek, musi Pani uwzględnić aktualną wartość nieruchomości, ale w stanie, w jakim była w momencie darowizny. Oznacza to, że do wartości nie będą się liczyły żadne remonty lub ulepszenia nieruchomości poczynione przez Pani siostrę.

Aby skutecznie dochodzić zachowku, proponuję Pani w pierwszej kolejności przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu (jeśli nie zostało ono wcześniej przeprowadzone) – aby móc wykazać w sądzie, że jest Pani spadkobiercą ustawowym swojego ojca.

Następnie należałoby wystąpić do siostry z pisemnym wezwaniem o zapłatę zachowku w określonym terminie.

Jeżeli siostra nie odpowie na Pani wezwanie i nie zapłaci Pani należnego zachowku, to wówczas pozostaje Pani droga sądowa – złożenie pozwu o zachowek.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »

Podobne materiały

Zasiedzenie służebności

Zasiedzenie służebności

Z aktu własności wynika, że w roku 1946 mój dziadek w wyniku nieformalnego działu spadku po zmarłym teściu za zgodą pozostałych spadkobierców...

Dożywotnia służebność mieszkania

Rok temu kupiłam mieszkanie od dewelopera. Część kwoty (200 000 zł) była finansowana z kredytu hipotecznego, resztę (50 000 zł) wpłaciła...

 

Służebność osobista

Moi rodzice podarowali mnie i mojej żonie lokal, w którym mieszkamy. Od jakiegoś czasu mój bratanek twierdzi, że mieszkanie należy się jemu,...

 

Wykonywanie służebności gruntowej

Moje pytanie dotyczy sposobu wykonywania służebności gruntowej . Sąd ustanowił służebność drogi koniecznej na mojej działce. W...

 

Wpisanie służebności do księgi wieczystej

Zmarła moja małżonka. Jej syn z poprzedniego małżeństwa odziedziczył mieszkanie na podstawie testamentu. Mieszkam w odziedziczonym przez niego...

 

Służebność osobista a umowa użyczenia

25 lat temu ówczesny mąż otrzymał darowiznę domu ze służebnością dla matki. 10 lat później włączył tę darowiznę do wspólnoty majątkowej...

 

Dożywotnia służebność a wspólne mieszkanie z partnerem

Siedem lat temu przekazałam synowi dom w zamian za dożywotnią służebność (mam mieszkanie na parterze). Jestem wdową i rok temu poznałam...

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »