Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zachowek z mieszkania na wsi

Monika Cieszyńska • Opublikowane: 23-09-2015

W 1997 r. rodzice zapisali mi swoje mieszkanie na wsi w formie darowizny. Później przekazałem je rodzicom w dożywotnią służebność, a następnie je sprzedałem. W 2000 r. zmarł mój ojciec, nie zostawił żadnego majątku. Moja matka jeszcze żyje. Jak wygląda sprawa z zachowkiem po ojcu i później po matce? Mam troje rodzeństwa.

Monika Cieszyńska

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy
Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata

Rozumiem, że między Panem a rodzicami została zawarta umowa darowizny, a nie umowa o dożywicie. Sprawa zachowku według prawa polskiego przedstawia się następująco.

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko – w zależności od okoliczności sprawy - spadkobiercy czy obdarowanemu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Spadkobiercami ustawowymi taty są: mama, Pan oraz troje rodzeństwa. Udział spadkowy mamy wynosi ¼, udział spadkowy każdego z rodzeństwa (także Pana) – po 3/16.

Spadkobiercami ustawowymi mamy będą: Pan i troje rodzeństwa. Udział spadkowy każdego z Państwa wynosić będzie 1/4. Tym samym wysokość zachowku Pana rodzeństwa – przy założeniu, że w chwili śmierci rodziców rodzeństwo było pełnoletnie i zdolne do pracy – wynosi po ojcu 3/32, po matce – 1/8 tzw. czystej wartości spadku.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Niemniej należy zauważyć, iż roszczenie o zachowek po Pana ojcu jest już przedawnione. Do 23.10.2011 r. roszczenie o zachowek przedawniało się po upływie 3 lat, po tej dacie po 5 latach. Tym samym może Pan skutecznie uchylić się od spełnienia jakichkolwiek roszczeń o zachowek po ojcu podnosząc właśnie zarzut przedawnienia. Proszę pamiętać, że zarzutu przedawnienia sąd nie uwzględnia z urzędu, lecz na wyraźnie podniesiony zarzut zobowiązanego.

Co najwyżej w grę może wejść zatem zachowek po Pana matce. Roszczenie o zachowek jest jedynie uprawnieniem, tym samym rodzeństwo może, ale nie musi z niego skorzystać.

W pierwszej kolejności odpowiedzialny za zachowek jest spadkobierca, w drugiej – osoba, na której rzecz której uczyniony został zapis windykacyjny, w trzeciej – obdarowany. Jeśli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny (art. 1000 § 1 Kodeksu cywilnego).

Do spadku nie dolicza się drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego). Darowizny nieruchomości, z oczywistych względów, nie można uznać za darowiznę drobną. Darowizna nieruchomości uczyniona na rzecz dziecka zawsze będzie doliczana do spadku.

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Tym samym darowizna uczyniona na rzecz Pana przez matkę (1/2 mieszkania na wsi) zostałaby doliczona do spadku dla potrzeb ustalenia zachowku.

Jeśli chodzi o wydziedziczenie, to sprawa wygląda następująco. Wydziedziczenie jest instytucją polegającą na pozbawieniu zstępnych (dzieci, wnuków) rodziców i małżonka prawa do żądania zachowku oraz zdolności do dziedziczenia po osobie wydziedziczającej. Oznacza to, że wydziedziczony zostaje potraktowany tak samo jak osoba, która nie dożyła chwili otwarcia spadku.

Jeśli wydziedziczenie jest skuteczne, osoba wydziedziczona zostaje pozbawiona zarówno prawa do zachowku, jak i prawa do spadku. Wydziedziczenie musi nastąpić w testamencie. Zgodnie z art. 1008 kodeksu cywilnego „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (chodzi tu np. o alkoholizm, narkomanię, wykraczanie przeciwko porządkowi prawnemu);

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. brak pomocy w chorobie, nieudzielenie opieki, zerwanie kontaktów i więzi uczuciowej itp.)”.

Art. 1008 wymienia więc trzy przyczyny wydziedziczenia. Wydziedziczenie nie może nastąpić z innych przyczyn. Dla skuteczności wydziedziczenia wystarczy, że zachodzi jeden z wyżej wymienionych powodów.

Niemniej proszę pamiętać, że przyczyna wydziedziczenie musi być prawdziwa i rzeczywiście istnieć. Stąd też, jeśli mama wydziedziczyłaby Pana rodzeństwo z powodów, które w rzeczywistości nie istniały, to mogą oni na drodze sądowej domagać się ustalenia, iż wydziedziczenie jest bezpodstawne.

„Spadkobierca wydziedziczony w testamencie, któremu już z innych przyczyn nie służy roszczenie o zachowek, może w celu ochrony innego interesu prawnego - żądać ustalenia, że wydziedziczenie jest bezpodstawne” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.12.1974 r., sygn. akt I CR 873/74).

Nadto warto pamiętać, iż spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Przebaczenie może nastąpić w dowolnej formie, zarówno przed wydziedziczeniem, jak i po. Przebaczenie to akt woli spadkodawcy o charakterze uczuciowym. Tym samym żądanie ustalenia bezpodstawności wydziedziczenia można oprzeć także na tej podstawie, że spadkodawca wydziedziczonemu przebaczył.

Warto także mieć na uwadze, że ewentualne wydziedziczenie nie rozciąga się na dzieci wydziedziczonego, które były już przynajmniej poczęte w chwili śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że dzieci Pana rodzeństwa byłby spadkobiercami ustawowymi po matce i uprawnionymi do zachowku, jeśli rodzeństwo rzeczywiście zostałoby wydziedziczone.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Obniżenie wysokość zachowku ze względu na obciążenie służebnością

Moi dziadkowie 6 lat temu aktem notarialnym darowali dom swojemu synowi (a mojemu wujkowi), gwarantując sobie równocześnie prawo do mieszkania...

Umowa dożywocia – opieka w zamian za mieszkanie

Podpisałem z członkiem rodziny umowę dożywocia. W zamian za mieszkanie zobowiązałem się zapewnić tej osobie mieszkanie, wyżywienie, utrzymanie...

Czy umieszczenie w domu opieki było zgodne z prawem?

Czy zapis o dożywociu zawartym w cesji mieszkania na rzecz córki może zostać zamieniony na dom opieki (prywatny)? Czy winna była, przed podjęciem...

Wygaśnięcie prawa mieszkania

Czy prawo do dożywotniego zamieszkania w domu, zapisane w księdze wieczystej, wygasa, jeżeli nie mieszkam w tym domu przez 10 lat? Czy...

Czy możemy się domagać zwrotu domu?

Przed laty moja mama przepisała swój dom mojej siostrze i jej mężowi. W akcie mama zastrzegła, że chce tam mieszkać w jednym pokoju do końca...

Zobowiązanie do płacenia czynszu przez służebników

Rodzice kilka lat temu przepisali mi mieszkanie umową darowizny z ustanowieniem służebności mieszkania. Umówiliśmy się (poza umową), że będą...

Zobowiązania wobec dożywotnika

W zamian za darowiznę domu moja siostra wraz z mężem zostali zobowiązani na rzecz mamy do dożywotniej i bezpłatnej służebności mieszkania oraz...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »