Kategoria: Służebność osobista

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania

Marek Gola • Opublikowane: 05-02-2016

Wraz z rodzicami jestem współwłaścicielką (1/2) domu dziadków, ale w nim nie mieszkam. 20 lat temu dziadkowie (rodzice mamy) zapisali mnie i moim rodzicom ten dom w formie darowizny, do umowy została wpisana na ich rzecz służebność, czyli że mogą mieszkać tam do śmierci. Rodzice dom ten gruntownie wyremontowali i rozbudowali, wydając na to mnóstwo pieniędzy. Dziadek zmarł 10 lat temu, babcia żyje, ale niestety od kilku lat bardzo pogorszyły się jej stosunki z mamą. Obecnie są mało serdeczne. Od kilku tygodni babcia wymaga całodziennej opieki. Mama stara się jak może, ale babcia niestety nie widzi jej wysiłku i skarży się na nią do swoich dwóch synów. Jeden z nich zarzuca rodzicom, że źle się babcią opiekują i grozi, że weźmie ją do siebie. Boje się, że babcia tak zmanipuluje całą sytuację, że rodzice zostaną oskarżeni o rażącą niewdzięczność i zmuszeni do oddania darowizny, w którą inwestowali przez całe życie. Jakie jest ryzyko, że to może nastąpić i jeżeli to nastąpi, jakie są ewentualnie szanse na odzyskanie zainwestowanych pieniędzy? Czy ja również mogę zostać oskarżona o rażącą niewdzięczność? Jaki właściwie jest zakres takiej wpisanej do umowy służebności na rzecz osoby bliskiej?

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata
Otrzymałam bardzo precyzyjną, fachowo przygotowaną poradę prawną. 
Anna, księgowa, 56 lat
Profesjonalna porada
Maria
Pierwszy kontakt jakiś czas temu, a teraz był kolejny kontakt i porada równie profesjonalna.
Zdzisław, 42 lata, technik mechanik

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.).

W pierwszej kolejności zasadnym jest pochylenie się nad treścią aktów notarialnych, na mocy których na rzecz Pani babci, jak mniemam, zostało ustanowione ograniczone prawo rzeczowe w postaci służebności osobistej. Zakres tego prawa, określony aktami notarialnymi, ma dla Pani rodziców i Pani istotne znaczenie. Zgodnie z art. 298 K.c. zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych. Zachodzi zatem pytanie, do czego Pani mama i ojciec są zobowiązani względem babci. Czy zakres ten obejmuje jedynie prawo do bezpłatnego zamieszkiwania, czy też obejmuje swą treścią opiekę w chorobie, pomoc w sprawach życia codziennego itp.

Rażąca niewdzięczność, która pozwala na odwołanie darowizny, będzie zatem oceniana nie z punktu widzenia hipotetycznego, lecz z uwagi na konkretne okoliczności, tj. nastąpi indywidualna ocena zachowania matki i ojca względem babci, stosownie do zapisów treści aktów notarialnych.

Istotna w tej sprawie jest treść art. 898 K.c., zgodnie z którym:

„Art. 898. § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

Wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 stycznia 1967 r., sygn. akt III CZP 32/66, zgodnie z którym „oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje tylko to oświadczenie (art. 64 kc oraz art. 1047 kpc). Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. Nie dotyczy to jednak zawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej (art. 390 § 2 kc) oraz wypadków, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda; w takich przypadkach orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę.”

Jak podnosi się w literaturze przez rażącą niewdzięczność rozumie się przede wszystkim działania podjęte z zamiarem nieprzyjaznym. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy (zarówno przeciwko życiu, zdrowiu i czci, jak i przeciwko mieniu) oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą (np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby mimo oczywistej możliwości). Konieczne jest zatem wystąpienie mamy z zamiarem nieprzyjaznym w stosunku do babci. Powszechnie przyjmuje się, że znamiona rażącej niewdzięczności nie są wyczerpane, jeżeli obdarowany dopuściłby się wobec babci czynu nieumyślnego, który w jakimś stopniu wykracza poza zakres przyjętych zasad współżycia społecznego. Uważa się, że zwykłe konflikty rodzinne nie są rażącą niewdzięcznością.

Istotnym jest bowiem, iż niewdzięczność musi mieć charakter rażący. Każda sprawa winna być rozpatrywana w sposób indywidualny, bowiem przymiot rażącej niewdzięczności powinien być badany osobno dla każdego przypadku. „Rażący” jest bowiem zwrotem niedookreślonym, niezdefiniowanym i winien być oceniany dla każdej z osobna relacji darczyńcy z obdarowanym. Mając na uwadze Pani pytania, wskazać należy, iż nie każdy sąd może zachowanie mamy potraktować jako rażącą niewdzięczność. Koniecznym do skutecznego odwołania darowizny byłoby udowodnienie, że Pani mama pomimo możliwości nie sprawuje opieki nad matką. Nadto dopóty Pani babcia zamieszkuje z mamą, proszę nakazać mamie, by zrobiła ksero dokumentacji medycznej matki (Pani babci), albowiem nie można wykluczyć sytuacji, że na zachowanie babci wpływ mają leki lub choroby starcze, które powinny być wykazane w treści dokumentacji lekarskiej.

Szansą dla Państwa jest jednak również przepis art. 897 K.c., zgodnie z którym „jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia”.

Z niedostatkiem mamy do czynienie wówczas, jeżeli nie byłyby zaspokajane babci usprawiedliwione potrzeby.

Odzyskanie nakładów czynionych na nieruchomości jest oczywiście możliwe, albowiem babcia – z uwagi na, jak mniemam, duże nakłady finansowe (biorąc pod uwagę jedynie opis podany w pytaniu) – byłaby osobą bezpodstawnie wzbogaconą, co z kolei nakazywałoby zwrot wartości takich nakładów. Wartość nakładów musiałby ocenić biegły sądowy z zakresu rzeczoznawstwa.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »