Krótkie definicje pojęć ze służebności i prawa rzeczowego — służebność gruntowa, osobista, przesyłu, droga konieczna, wynagrodzenie i zasiedzenie.
Korzystanie z cudzej nieruchomości bez tytułu prawnego, rodzące po stronie właściciela roszczenie o wynagrodzenie za ten okres. art. 224 K.c.
Dotyczy często urządzeń przesyłowych posadowionych bez ustanowionej służebności. Zakres roszczeń zależy od dobrej lub złej wiary korzystającego oraz od okresu sprzed ustanowienia służebności.
Zobacz też: służebność przesyłu · wynagrodzenie za służebność
Możliwość dojazdu i dojścia z nieruchomości do drogi publicznej; jego brak uzasadnia ustanowienie służebności drogi koniecznej. art. 145 K.c.
Odpowiedni dostęp jest też warunkiem podziału nieruchomości i uzyskania pozwolenia na budowę. Gdy działka go nie ma, właściciel może żądać drogi koniecznej przez grunt sąsiada.
Zobacz też: służebność drogi koniecznej · służebność gruntowa
Umowa, w której w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie. art. 908 K.c.
Nabywca powinien m.in. przyjąć dożywotnika jak domownika, zapewnić wyżywienie, opiekę i pogrzeb; uprawnienia te można zabezpieczyć służebnością mieszkania. W razie konfliktu sąd może zamienić dożywocie na rentę.
Zobacz też: służebność mieszkania · służebność osobista
Droga niezaliczona do dróg publicznych (np. wspólny dojazd do kilku działek), często będąca przedmiotem współwłasności lub służebności. art. 8 u.d.p.
Dostęp przez drogę wewnętrzną zabezpiecza się udziałem we współwłasności albo służebnością przejazdu. Brak uregulowanego dostępu bywa podstawą żądania ustanowienia drogi koniecznej.
Zobacz też: droga konieczna · służebność przejazdu · dostęp do drogi publicznej
Oddziaływania na nieruchomość sąsiednią (hałas, dym, zapach, wstrząsy), których właściciel powinien się powstrzymywać ponad przeciętną miarę. art. 144 K.c.
Należą do prawa sąsiedzkiego, blisko związanego ze służebnościami. Przekroczenie przeciętnej miary uzasadnia roszczenie o zaniechanie i przywrócenie stanu zgodnego z prawem.
Zobacz też: właściciel nieruchomości · służebność gruntowa
Publiczny rejestr prowadzony dla nieruchomości w celu ustalenia jej stanu prawnego, w tym obciążeń takich jak służebności i hipoteki. art. 1 u.k.w.h.
Służebności ujawnia się w dziale III księgi wieczystej. Wpis korzysta z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym i chroni nabywców (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
Zobacz też: wpis do księgi wieczystej · nieruchomość obciążona
Napowietrzna lub podziemna linia przesyłowa przebiegająca przez nieruchomość, ograniczająca sposób korzystania z gruntu i jego zabudowę. art. 305(1) K.c.
Przebieg linii uzasadnia ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem oraz wpływa na wartość działki. Właściciel może negocjować wysokość wynagrodzenia i zasady dostępu do urządzeń.
Zobacz też: służebność przesyłu · słup energetyczny · wynagrodzenie
Nieruchomość, której właściciel musi znosić korzystanie ze swojego gruntu przez uprawnionego ze służebności albo powstrzymać się od określonych działań. art. 285 K.c.
Obciążenie wpisuje się w dziale III księgi wieczystej i wiąże kolejnych nabywców nieruchomości. Właściciel zachowuje własność, ale jego prawo jest ograniczone treścią służebności.
Zobacz też: nieruchomość władnąca · wpis do księgi wieczystej
Nieruchomość, na której rzecz ustanowiono służebność gruntową i której użyteczność zwiększa korzystanie z gruntu sąsiada. art. 285 K.c.
Służebność gruntowa zawsze łączy dwie nieruchomości: władnącą (uprawnioną) i obciążoną. Uprawnienie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości władnącej.
Zobacz też: nieruchomość obciążona · służebność gruntowa
Brak korzystania ze służebności gruntowej przez dziesięć lat powoduje jej wygaśnięcie z mocy prawa. art. 293 K.c.
Termin liczy się od ostatniego wykonania uprawnienia. Po wygaśnięciu właściciel nieruchomości obciążonej może żądać wykreślenia wpisu z księgi wieczystej.
Zobacz też: wygaśnięcie służebności
Przy podziale nieruchomości każda nowo wydzielona działka musi mieć dostęp do drogi publicznej — często zapewnia się go przez ustanowienie służebności drogowej. art. 93 u.g.n.
Jeżeli wydzielona działka nie graniczy z drogą, w decyzji podziałowej ustanawia się służebność drogi albo wydziela drogę wewnętrzną. Bez zapewnienia dostępu podział może zostać odmówiony.
Zobacz też: dostęp do drogi publicznej · droga konieczna · służebność przejazdu
Faktyczne korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności (posiadanie służebne). art. 352 K.c.
Do takiego posiadania stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy; ma ono znaczenie m.in. dla zasiedzenia służebności i ochrony posesoryjnej.
Zobacz też: zasiedzenie służebności
Służebność gruntowa przechodzi na nabywcę wraz ze zbyciem nieruchomości władnącej i nie może być przenoszona samodzielnie. art. 285 K.c.
Jest prawem związanym z nieruchomością, więc dzieli jej los prawny. Służebność osobista jest natomiast niezbywalna i nie przechodzi na inne osoby.
Zobacz też: służebność gruntowa · przeniesienie służebności
Element infrastruktury przesyłowej posadowiony na cudzym gruncie; korzystanie z działki pod taki słup wymaga służebności przesyłu. art. 305(1) K.c.
Za słup i pas eksploatacyjny właścicielowi należy się wynagrodzenie, a za okres bez tytułu prawnego — wynagrodzenie za bezumowne korzystanie. Można też żądać przesunięcia lub usunięcia urządzeń, gdy nie mają tytułu prawnego.
Zobacz też: służebność przesyłu · urządzenia przesyłowe · bezumowne korzystanie
Ograniczone prawo rzeczowe obciążające jedną nieruchomość na rzecz innej nieruchomości lub oznaczonej osoby, dające uprawnionemu określony zakres korzystania z cudzego gruntu albo ograniczające właściciela w jego prawach. art. 285 K.c.
Służebność umożliwia np. przejazd przez sąsiednią działkę, poprowadzenie sieci czy dożywotnie zamieszkanie. Dzieli się na służebności gruntowe, osobiste i przesyłu. Powstaje z umowy, orzeczenia sądu, decyzji administracyjnej albo przez zasiedzenie.
Zobacz też: służebność gruntowa · służebność osobista · służebność przesyłu
Służebność gruntowa ustanawiana, gdy nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do niej budynków, zapewniająca przejazd i przechód przez grunt sąsiada. art. 145 K.c.
Sąd ustanawia ją za wynagrodzeniem, przeprowadzając drogę z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które ma prowadzić. Bierze pod uwagę interes społeczno-gospodarczy i potrzeby nieruchomości pozbawionej dostępu.
Zobacz też: dostęp do drogi publicznej · służebność gruntowa · wynagrodzenie
Służebność ustanowiona na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej, zwiększająca jej użyteczność kosztem nieruchomości obciążonej. art. 285 K.c.
Jest związana z nieruchomością, a nie z osobą — przechodzi automatycznie na kolejnych właścicieli gruntu władnącego. Typowe przykłady to służebność drogi, przechodu, przejazdu czy czerpania wody. Treść powinna odpowiadać rzeczywistej potrzebie nieruchomości władnącej.
Zobacz też: nieruchomość władnąca · droga konieczna · treść służebności
Postać służebności osobistej uprawniająca określoną osobę do dożywotniego zamieszkiwania w cudzym budynku lub jego części. art. 301 K.c.
Uprawniony może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie, a inne osoby tylko gdy są przez niego utrzymywane lub potrzebne do prowadzenia gospodarstwa domowego. Często zastrzega się ją przy darowiźnie domu lub umowie dożywocia. Wygasa ze śmiercią uprawnionego.
Zobacz też: służebność osobista · dożywocie · wygaśnięcie służebności
Służebność ustanowiona na rzecz oznaczonej osoby fizycznej, której zakres odpowiada jej osobistym potrzebom; jest niezbywalna i wygasa najpóźniej z jej śmiercią. art. 296 K.c.
W przeciwieństwie do gruntowej nie jest związana z nieruchomością, lecz z konkretną osobą. Najczęstszą postacią jest służebność mieszkania. Nie można jej przenieść ani odziedziczyć.
Zobacz też: służebność mieszkania · wykreślenie służebności · dożywocie
Służebność gruntowa uprawniająca do przejeżdżania (zwykle też przechodzenia) przez cudzą nieruchomość w celu dojazdu do swojej działki. art. 145 K.c.
Najczęściej ustanawia się ją umownie albo jako drogę konieczną, gdy działka nie ma dojazdu do drogi publicznej. Przebieg i szerokość przejazdu warto dokładnie opisać i ujawnić w księdze wieczystej.
Zobacz też: droga konieczna · służebność gruntowa · wynagrodzenie
Służebność na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego, umożliwiająca korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do utrzymania urządzeń przesyłowych (linii, rurociągów, sieci). art. 305(1) K.c.
Ustanawia się ją umową (w formie aktu notarialnego), a w razie sporu — orzeczeniem sądu za wynagrodzeniem. Może też powstać przez zasiedzenie. Daje podstawę do wejścia na grunt w celu konserwacji i napraw urządzeń.
Zobacz też: urządzenia przesyłowe · wynagrodzenie za służebność · zasiedzenie służebności
Zakres uprawnień i obowiązków wyznaczających, w jaki sposób uprawniony może korzystać z nieruchomości obciążonej lub w czym ogranicza ona właściciela. art. 285 K.c.
Treść określa umowa, orzeczenie lub decyzja, a doprecyzowuje ją zasada wykonywania służebności zgodnie z zasadami współżycia społecznego i z najmniejszym obciążeniem gruntu. Może obejmować np. szerokość i przebieg drogi czy zakres dostępu do urządzeń.
Zobacz też: zmiana treści służebności · służebność przejazdu · droga wewnętrzna
Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne podobne, jeśli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. art. 49 K.c.
Nie stanowią części składowej nieruchomości, na której się znajdują, lecz należą do przedsiębiorstwa przesyłowego. Korzystanie z cudzego gruntu pod takie urządzenia wymaga służebności przesyłu.
Zobacz też: służebność przesyłu · wynagrodzenie
Powstanie służebności w drodze umowy (oświadczenie właściciela nieruchomości obciążonej wymaga formy aktu notarialnego), orzeczenia sądu, decyzji administracyjnej albo zasiedzenia. art. 245 K.c.
Najczęściej służebność ustanawia się umownie, np. przy podziale działki bez dostępu do drogi. Dla skutku wobec osób trzecich istotny jest wpis do księgi wieczystej. Może być odpłatna lub nieodpłatna.
Zobacz też: wynagrodzenie · wpis do KW · zasiedzenie
Ograniczone prawo rzeczowe do używania cudzej rzeczy i pobierania jej pożytków. art. 252 K.c.
Może obciążać nieruchomości i rzeczy ruchome, jest co do zasady niezbywalne, a użytkownik ma obowiązek zachować substancję rzeczy. Szczególną postacią jest użytkowanie przez osoby fizyczne i tzw. timesharing.
Zobacz też: służebność osobista · dożywocie
Prawo do korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu, oddanego na okres zwykle 99 lat, zbliżone w treści do własności. art. 232 K.c.
Użytkownik wnosi opłatę roczną, a budynki wzniesione na gruncie stanowią jego własność. Prawo to jest stopniowo przekształcane we własność.
Zobacz też: użytkowanie · właściciel nieruchomości
Podmiot, któremu przysługuje własność nieruchomości — najpełniejsze prawo do korzystania i rozporządzania rzeczą w granicach ustaw i zasad współżycia społecznego. art. 140 K.c.
Własność może być ograniczona ustanowionymi na niej służebnościami, prawem sąsiedzkim i innymi prawami rzeczowymi. Właściciel obciążony służebnością zachowuje własność, ale musi znosić jej wykonywanie.
Zobacz też: nieruchomość obciążona · immisje · użytkowanie wieczyste
Ujawnienie służebności w księdze wieczystej nieruchomości obciążonej, zwiększające skuteczność prawa wobec kolejnych nabywców. art. 16 u.k.w.h.
Wpis służebności gruntowej nie jest warunkiem jej powstania, ale chroni uprawnionego wobec osób trzecich i wyłącza działanie rękojmi wiary publicznej. Wniosek składa się do sądu wieczystoksięgowego.
Zobacz też: księga wieczysta · ustanowienie służebności
Ustanie służebności m.in. wskutek niewykonywania przez 10 lat, śmierci uprawnionego (służebność osobista), zrzeczenia się, zniesienia przez sąd lub utraty znaczenia gospodarczego. art. 293 K.c.
Wygaśnięcie warto ujawnić w księdze wieczystej przez wykreślenie wpisu. Służebność gruntowa wygasa też, gdy odpadnie cel, dla którego ją ustanowiono.
Zobacz też: niewykonywanie służebności · zniesienie służebności
Usunięcie wpisu służebności z działu III księgi wieczystej po jej wygaśnięciu, zrzeczeniu się lub zniesieniu. art. 246 K.c.
Wniosek składa się do sądu wieczystoksięgowego, dołączając dokument potwierdzający ustanie prawa (np. oświadczenie o zrzeczeniu w formie aktu notarialnego). Wykreślenie porządkuje stan prawny i podnosi wartość nieruchomości.
Zobacz też: wpis do księgi wieczystej · wygaśnięcie służebności · zniesienie służebności
Świadczenie należne właścicielowi nieruchomości obciążonej za ustanowienie lub korzystanie ze służebności, zwłaszcza przesyłu lub drogi koniecznej. art. 305(2) K.c.
Może mieć charakter jednorazowy lub okresowy; jego wysokość uwzględnia spadek wartości nieruchomości i zakres ograniczeń. Przy braku porozumienia ustala je sąd, często na podstawie operatu rzeczoznawcy.
Zobacz też: służebność przesyłu · droga konieczna · bezumowne korzystanie
Nabycie służebności gruntowej przez długotrwałe korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia na cudzym gruncie (20 lub 30 lat w zależności od dobrej wiary). art. 292 K.c.
Posiadacz musi korzystać z urządzenia takiego jak utwardzona droga, studnia czy słup — samo przechodzenie nie wystarcza. Zasiedzenie często dotyczy także służebności przesyłu wykonywanej przez przedsiębiorcę.
Zobacz też: posiadanie służebności · urządzenia przesyłowe · służebność przesyłu
Możliwość żądania zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, gdy po jej ustanowieniu powstała ważna potrzeba gospodarcza. art. 291 K.c.
Zmiana następuje za wynagrodzeniem, chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej. Pozwala dostosować np. przebieg drogi do nowej zabudowy.
Zobacz też: treść służebności · zniesienie
Żądanie właściciela nieruchomości obciążonej, by sąd zniósł służebność gruntową za wynagrodzeniem, gdy stała się ona dla niego szczególnie uciążliwa, a nie jest konieczna dla nieruchomości władnącej. art. 294 K.c.
Jeżeli służebność utraciła wszelkie znaczenie dla nieruchomości władnącej, można żądać zniesienia bez wynagrodzenia. To narzędzie obrony właściciela przed nadmiernym obciążeniem gruntu.
Zobacz też: wygaśnięcie służebności · zmiana treści
Brak pojęć pasujących do wyszukiwania.
Definicje mają charakter informacyjny. W razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem — zapytaj prawnika.
Potrzebujesz pomocy prawnika?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Pracujemy 7 dni w tygodniu
Zapytaj prawnika
Bezpłatne zasoby, które realnie pomagają — kalkulatory, słownik i kodeksy.
