Umowa dożywocia a opieka przez opiekunkę zamiast rodziny

Na czym polega problem prawny przy zatrudnieniu opiekunki zamiast osobistej opieki?

Właściciel nieruchomości obciążonej prawem dożywocia może co do zasady korzystać z pomocy osoby trzeciej przy wykonywaniu obowiązków opiekuńczych. Nie istnieje ogólna zasada, zgodnie z którą wszystkie czynności musi wykonywać osobiście nabywca nieruchomości albo członkowie jego rodziny.

Podstawą oceny jest art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli strony nie ustaliły inaczej, nabywca nieruchomości powinien zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie, obejmujące między innymi mieszkanie, wyżywienie, odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie, a także pozostałe świadczenia wymienione w tym przepisie.

Przepis określa przede wszystkim obowiązek zapewnienia świadczeń. Nie przesądza natomiast, że właściciel musi osobiście przygotowywać posiłki, sprzątać mieszkanie, pomagać przy codziennej higienie czy wykonywać wszystkie czynności pielęgnacyjne.

Znaczenie ma również art. 356 § 1 KC. Osobistego spełnienia świadczenia można wymagać, jeżeli wynika to z treści czynności prawnej, ustawy albo właściwości świadczenia. Dlatego w konkretnej umowie dożywocia obowiązek osobistej opieki może być prawnie wiążący.

Kiedy zatrudnienie opiekunki będzie wystarczające?

Za prawidłowym wykonywaniem obowiązków za pośrednictwem opiekunki przemawia sytuacja, w której:

• akt notarialny nie zastrzega osobistego wykonywania określonych świadczeń przez właściciela;
• opiekunka zapewnia pomoc odpowiadającą aktualnym potrzebom zdrowotnym i życiowym dożywotnika;
• opieka odbywa się w odpowiednim wymiarze godzin i z właściwą częstotliwością;
• właściciel finansuje świadczenia, które zgodnie z umową obciążają właśnie jego;
• pozostałe obowiązki dotyczące mieszkania, utrzymania i innych świadczeń są wykonywane niezależnie od zatrudnienia opiekunki;
• organizacja opieki nie prowadzi do faktycznego pozbawienia dożywotnika należnej mu pomocy.

Nie ma ogólnego ustawowego wymogu zatrudnienia opiekunki na umowę o pracę. Możliwa jest również inna zgodna z prawem forma organizacji usług opiekuńczych. Istotne jest to, czy pomoc faktycznie jest świadczona oraz czy jej zakres odpowiada zobowiązaniu właściciela.

Kiedy samo finansowanie opiekunki nie wystarczy?

Problem pojawia się wtedy, gdy właściciel traktuje opłacenie określonej liczby godzin opieki jako całkowite wykonanie zobowiązania, mimo że dożywotnik potrzebuje znacznie szerszej pomocy.

Przykładowo osoba po udarze może wymagać pomocy przy przemieszczaniu się, przyjmowaniu posiłków i utrzymaniu higieny również wieczorem lub w nocy. Jeżeli zatrudniona opiekunka przychodzi tylko na dwie godziny dziennie, a przez pozostały czas dożywotnik jest pozostawiony bez koniecznej pomocy, właściciel może naruszać umowę pomimo regularnego ponoszenia wydatków.

Podobnie będzie, jeżeli akt notarialny wyraźnie przewiduje określone osobiste świadczenia właściciela, a ten jednostronnie zastąpi je usługami osoby trzeciej, chociaż z treści umowy lub charakteru zobowiązania wynika konieczność osobistego działania.

Jak odróżnić służebność mieszkania, dożywocie, darowiznę i umowę opieki?

Przed oceną obowiązków właściciela trzeba ustalić, na jakiej podstawie prawnej osoba starsza korzysta z nieruchomości i otrzymuje pomoc. Rodziny często posługują się określeniem dożywocie również wtedy, gdy zawarto darowiznę ze służebnością mieszkania albo osobną umowę dotyczącą opieki.

Rodzaj prawa lub umowy	Obowiązek opieki	Znaczenie zatrudnienia opiekunki
Umowa dożywocia	Nabywca ma zapewnić świadczenia wynikające z umowy i odpowiednio z art. 908 KC.	Może korzystać z osoby trzeciej, o ile jest to zgodne z treścią i charakterem obowiązków.
Służebność osobista mieszkania	Zapewnia uprawnienie do korzystania z mieszkania w określonym zakresie. Sama w sobie nie tworzy ogólnego obowiązku opieki.	Obowiązek opłacania opiekunki musi wynikać z odrębnej podstawy.
Darowizna nieruchomości	Samo otrzymanie darowizny nie oznacza obowiązków identycznych jak przy dożywociu. Znaczenie mogą mieć dodatkowe zobowiązania i przepisy dotyczące darowizny.	Trzeba sprawdzić, czy obdarowany rzeczywiście zobowiązał się do zapewnienia opieki.
Odrębna umowa opieki	Zakres obowiązków określa umowa i właściwe przepisy.	Możliwość powierzenia czynności innej osobie zależy od treści i charakteru zobowiązania.

W umowie dożywocia może zostać jednocześnie ustanowiona służebność mieszkania. Nie oznacza to jednak, że wszystkie świadczenia wynikające z dożywocia sprowadzają się wyłącznie do prawa zamieszkiwania.

Jeżeli dożywotnik ma zapewniony pokój i możliwość korzystania z części domu, ale właściciel nie realizuje obowiązków opiekuńczych, samo respektowanie prawa do mieszkania nie musi oznaczać wykonania całej umowy.

Odwrotna sytuacja występuje przy zwykłej darowiźnie z ustanowieniem służebności mieszkania. W takim przypadku nie można automatycznie żądać od właściciela finansowania profesjonalnej opieki tylko dlatego, że osoba korzystająca z mieszkania jest starsza albo schorowana. Konieczna jest analiza konkretnej podstawy prawnej takiego żądania.

Prawa właściciela i dożywotnika – kto decyduje o sposobie opieki?

Czy dożywotnik może żądać opieki wyłącznie od członka rodziny?

Sam fakt, że właścicielem nieruchomości jest syn, córka lub wnuk, nie daje dożywotnikowi automatycznego prawa do wymagania osobistej opieki przez tę konkretną osobę.

Jeżeli strony zastrzegły jednak w akcie notarialnym osobistą opiekę, wspólne zamieszkiwanie albo inne świadczenia o charakterze osobistym, takich postanowień nie można pomijać.

Znaczenie może mieć również cel umowy i okoliczności jej zawarcia. Jeżeli dla zbywcy nieruchomości szczególnie ważna była opieka konkretnego członka rodziny, a strony wyraźnie uczyniły z niej element zobowiązania, jednostronne zastąpienie tej osoby opiekunką może być kwestionowane.

Nie wystarczy jednak samo późniejsze twierdzenie dożywotnika, że oczekiwał osobistej obecności właściciela. Trzeba ustalić rzeczywistą treść uzgodnionego obowiązku, stosując również zasady wykładni oświadczeń woli z art. 65 KC.

Czy właściciel może sam wybrać opiekunkę?

Jeżeli umowa nie przewiduje innego rozwiązania, właściciel może co do zasady organizować wykonywanie swoich obowiązków, w tym wybierać osobę świadczącą usługi opiekuńcze.

Powinien jednak uwzględnić stan zdrowia, potrzeby, bezpieczeństwo i godność dożywotnika. Wybrana osoba musi być w stanie prawidłowo wykonywać powierzone czynności.

Właściciel nie może utożsamiać prawa do wyboru usługodawcy z prawem do narzucania dożywotnikowi dowolnych warunków. Szczególne znaczenie ma sytuacja, w której opiekunka ma wykonywać czynności intymne albo stale przebywać w mieszkaniu osoby uprawnionej.

Dożywotnik zachowuje prawo do poszanowania prywatności, autonomii i integralności osobistej. Spór o dopuszczenie konkretnej opiekunki trzeba więc odróżnić od sytuacji, w której właściciel odmawia zapewnienia jakiejkolwiek potrzebnej pomocy.

Co zrobić, gdy dożywotnik nie akceptuje opiekunki?

Najpierw należy ustalić przyczynę odmowy. Może chodzić o brak zaufania, niewłaściwe zachowanie opiekunki, niewystarczające kwalifikacje albo oczekiwanie osobistej opieki ze strony rodziny.

Rozsądnym rozwiązaniem jest zaproponowanie innej osoby, uzgodnienie godzin pomocy i pisemne potwierdzenie zakresu świadczeń. Jeżeli odmowa współpracy utrzymuje się, właściciel powinien dokumentować swoje propozycje oraz faktyczne możliwości zapewnienia opieki.

Nie można jednak przyjąć, że każda odmowa przyjęcia pomocy automatycznie zwalnia właściciela z obowiązków. Znaczenie mają powody odmowy, możliwość zaproponowania alternatywy oraz zachowanie obu stron.

Kto płaci za opiekunkę, leki, wyżywienie i utrzymanie mieszkania?

Przy umowie dożywocia nie istnieje jedna ustawowa stawka przeznaczona na opiekę ani określona kwota, której zapłacenie zwalnia właściciela z dalszych obowiązków.

Zakres wydatków zależy od treści umowy i rodzaju świadczeń należnych dożywotnikowi. Jeżeli nabywca zobowiązał się zapewnić odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie, a realizuje ten obowiązek poprzez płatną opiekunkę, koszt takiej pomocy co do zasady obciąża jego jako zobowiązanego.

Nie oznacza to jednak, że właściciel zawsze musi finansować każdą usługę zamówioną samodzielnie przez dożywotnika, niezależnie od jej potrzeby, zakresu i wcześniejszych ustaleń.

Jak rozliczać poszczególne wydatki?

Wydatek	Co należy sprawdzić?
Wynagrodzenie opiekunki	Czy właściciel ma obowiązek zapewnienia opieki, jaki jest jej potrzebny zakres i czy wybrany sposób realizacji odpowiada umowie.
Wyżywienie i codzienne zakupy	Czy umowa obejmuje utrzymanie dożywotnika oraz czy wydatki te nie są już realizowane w innej uzgodnionej formie.
Energia, ogrzewanie i inne media	Jak uregulowano koszty mieszkania oraz które świadczenia właściciel ma zapewniać zgodnie z aktem notarialnym i art. 908 KC.
Leki, środki higieniczne i rehabilitacja	Czy konkretny wydatek mieści się w uzgodnionym utrzymaniu, pomocy lub pielęgnowaniu w chorobie. Nie każdy koszt medyczny automatycznie obciąża właściciela.
Opieka całodobowa	Czy stan zdrowia wymaga takiej organizacji pomocy i czy odpowiada ona zakresowi zobowiązania wynikającego z umowy.

W praktyce koszty mogą znacznie wzrosnąć wraz z pogorszeniem stanu zdrowia dożywotnika. Sam wzrost wydatków nie zwalnia jednak nabywcy nieruchomości z obowiązków wynikających z dożywocia.

Czy można potrącać koszt opiekunki z emerytury dożywotnika?

Właściciel nie ma automatycznego prawa do pobierania emerytury dożywotnika ani do jednostronnego pomniejszania należnych świadczeń o wysokość tej emerytury.

Jeżeli umowa przewiduje, że określone wydatki ponosi dożywotnik, trzeba respektować takie ustalenia. Dopuszczalne mogą być również późniejsze uzgodnienia dotyczące sposobu finansowania poszczególnych potrzeb, pod warunkiem że są ważne i nie prowadzą do bezprawnego ograniczenia praw osoby uprawnionej.

Nie należy natomiast zakładać, że skoro dożywotnik otrzymuje emeryturę, powinien samodzielnie opłacać opiekunkę, mimo że właściciel zobowiązał się zapewnić pomoc i pielęgnację.

Czy rodzeństwo właściciela musi pomagać lub dopłacać do opieki?

Obowiązki wynikające z umowy dożywocia obciążają zasadniczo nabywcę nieruchomości, a nie automatycznie wszystkich członków rodziny.

Rodzeństwo właściciela nie staje się stroną umowy tylko dlatego, że pozostaje w bliskim pokrewieństwie z dożywotnikiem. Odrębnie należy oceniać ewentualne ustawowe obowiązki alimentacyjne i dobrowolne porozumienia rodzinne.

Jeżeli rodzeństwo faktycznie pomaga w opiece, warto ustalić, czy robi to nieodpłatnie, czy na podstawie porozumienia o zwrocie kosztów. Samo pokrewieństwo nie przesądza o obowiązku finansowania świadczeń, do których zobowiązał się nabywca nieruchomości.

Innym problemem są późniejsze pretensje związane z przekazaniem nieruchomości jednemu dziecku. Zagadnienie to szerzej omawia artykuł umowa dożywocia a roszczenia rodzeństwa.

Czy członek rodziny, który zastępuje właściciela, może żądać zwrotu wydatków?

Jeżeli opiekę faktycznie zapewnia osoba, która nie jest zobowiązana z umowy, może powstać pytanie o rozliczenie poniesionych kosztów.

W wyroku z 4 kwietnia 2025 r., sygn. II CSKP 547/22, Sąd Najwyższy analizował sytuację wykonywania świadczeń należnych dożywotnikowi przez osobę trzecią zamiast zobowiązanego. Wskazał na możliwość oceny roszczeń takiej osoby na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki.

Nie oznacza to automatycznego prawa do zwrotu każdej kwoty wydanej przez członka rodziny. Znaczenie ma między innymi to, czy wydatek rzeczywiście zastąpił świadczenie należne od właściciela, czy został poniesiony dobrowolnie oraz czy istnieje inna podstawa rozliczeń.

Opiekunka zamiast rodziny a pobyt dożywotnika w domu pomocy społecznej

Zatrudnienie opiekunki bywa etapem poprzedzającym konieczność zapewnienia całodobowej opieki. Jeżeli stan zdrowia dożywotnika się pogarsza, rodzina może rozważać opiekę całodobową w domu albo pobyt w placówce.

Nie można jednak utożsamiać zatrudnienia opiekunki z prawem właściciela do jednostronnego umieszczenia dożywotnika w domu pomocy społecznej.

Przeniesienie osoby uprawnionej do placówki wymaga uwzględnienia jej praw, stanu zdrowia, właściwych procedur oraz treści umowy dożywocia. Sam fakt posiadania nieruchomości nie uprawnia właściciela do podejmowania wszystkich decyzji dotyczących życia i miejsca pobytu dożywotnika.

Pobyt w DPS nie oznacza również automatycznego wygaśnięcia obowiązków wynikających z dożywocia. Konieczne może być ustalenie dalszego sposobu wykonywania świadczeń oraz odrębnych zasad odpłatności za pobyt.

Szczegółowe zagadnienia związane ze skierowaniem do placówki i obowiązkami stron opisano w materiale umowa dożywocia a DPS.

Kiedy spór o opiekę może trafić do sądu?

Spór najczęściej powstaje wtedy, gdy dożywotnik uważa, że otrzymuje zbyt mało pomocy, a właściciel twierdzi, że ponosi znaczne koszty i prawidłowo wykonuje swoje zobowiązanie.

Przed skierowaniem sprawy do sądu należy oddzielić trzy kwestie:

• jaki zakres świadczeń rzeczywiście wynika z umowy;
• które obowiązki są wykonywane, a które pozostają niezrealizowane;
• czy konflikt dotyczy wyłącznie jakości opieki, czy uniemożliwia również dalszą bezpośrednią styczność stron.

Żądanie wykonania obowiązków z umowy

Jeżeli właściciel nie zapewnia należnej pomocy, dożywotnik może dochodzić wykonania wynikających z umowy obowiązków. Rodzaj roszczenia zależy od charakteru świadczenia oraz konkretnych naruszeń.

Przed wystąpieniem na drogę sądową warto sporządzić pisemne wezwanie, w którym zostaną wskazane brakujące świadczenia, oczekiwany sposób ich realizacji oraz odpowiedni termin podjęcia działań.

Nie istnieje jeden ustawowy termin, po którego upływie każdy przypadek nieprawidłowej opieki automatycznie prowadzi do rozwiązania dożywocia. Znaczenie mają konkretne okoliczności i właściwa podstawa roszczenia.

Zamiana dożywocia na rentę

Art. 913 § 1 KC przewiduje możliwość sądowej zamiany wszystkich lub niektórych uprawnień wynikających z dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień.

Podstawową przesłanką jest powstanie między dożywotnikiem a zobowiązanym takich stosunków, że nie można wymagać od nich dalszej bezpośredniej styczności.

Z żądaniem może wystąpić zarówno dożywotnik, jak i zobowiązany. Nie wystarcza jednak samo przekonanie właściciela, że wypłacanie pieniędzy byłoby dla niego wygodniejsze niż organizowanie opieki.

Sąd ocenia relacje stron oraz wartość świadczeń podlegających zamianie. Renta nie musi odpowiadać dotychczasowym rachunkom za opiekunkę ani kwocie jednostronnie wskazanej przez właściciela.

Więcej informacji o przesłankach i konsekwencjach takiego rozwiązania przedstawia artykuł zamiana dożywocia na rentę.

Czy można rozwiązać umowę dożywocia z powodu sporu o opiekę?

Rozwiązanie umowy przez sąd jest rozwiązaniem wyjątkowym. Zgodnie z art. 913 § 2 KC sąd może rozwiązać umowę o dożywocie w wyjątkowych wypadkach na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika będącego zbywcą nieruchomości.

Nie każda kłótnia, niezadowolenie z opiekunki czy różnica zdań dotycząca organizacji codziennej pomocy uzasadnia takie rozstrzygnięcie.

Znaczenie może mieć szczególnie poważny konflikt, sposób traktowania dożywotnika, rzeczywisty zakres wykonywania świadczeń i możliwość dalszego funkcjonowania stosunku dożywocia.

Nie można również utożsamiać sporu o sposób opieki z automatyczną utratą własności nieruchomości przez nabywcę. Do czasu skutecznego rozwiązania umowy albo innej zmiany stanu prawnego pozostaje on właścicielem nieruchomości, z obowiązkami wynikającymi z prawa dożywocia.

Jakie dokumenty przygotować na wypadek sporu o opiekunkę?

W sporze dotyczącym wykonywania umowy dożywocia nie wystarczy ogólne twierdzenie, że właściciel opłaca pomoc lub że dożywotnik jest zaniedbywany. Trzeba wykazać konkretne okoliczności.

Tak przygotowany materiał może pomóc zarówno w pozasądowym rozwiązaniu konfliktu, jak i w postępowaniu cywilnym.

Jeżeli sprawa trafia do sądu, powód powinien wskazać swoje żądanie oraz fakty, z których wywodzi roszczenie. Zasady ciężaru dowodu wynikają w szczególności z art. 6 KC i art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

W sprawach dotyczących wartości świadczeń, potrzeb zdrowotnych albo zakresu niezbędnej pomocy sąd może korzystać z odpowiednich opinii biegłych, jeżeli rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych.

Czy zatrudnienie opiekunki wymaga zmiany aktu notarialnego lub wpisu do księgi wieczystej?

Sam fakt zatrudnienia opiekunki nie wymaga co do zasady zmiany aktu notarialnego ani dokonywania wpisu w księdze wieczystej. Jeżeli jest to jedynie sposób wykonywania już istniejącego obowiązku, treść prawa dożywocia pozostaje bez zmian.

Inaczej jest wtedy, gdy strony chcą trwale zmienić zakres praw i obowiązków, na przykład zastąpić określone świadczenia osobiste świadczeniami pieniężnymi albo ograniczyć ustanowione w umowie uprawnienia.

W takiej sytuacji należy ocenić charakter planowanej zmiany i wymaganą formę czynności prawnej. Nie można zakładać, że zwykłe ustne porozumienie zawsze skutecznie zmieni prawa ustanowione w akcie notarialnym i związane z nieruchomością.

Umowa przenosząca własność nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego na podstawie art. 158 KC. Przy zmianach dotyczących praw do nieruchomości należy dodatkowo ustalić, czy potrzebne jest zachowanie formy notarialnej i odpowiednie ujawnienie zmiany w księdze wieczystej.

Prawo dożywocia obciąża nieruchomość zgodnie z art. 910 KC. Wpis w księdze wieczystej ma znaczenie dla ujawnienia obciążenia i bezpieczeństwa obrotu, ale samo istnienie prawa dożywocia nie jest uzależnione od dokonania wpisu.

Jeżeli strony rozważają całkowite zniesienie obciążenia, trzeba odrębnie przeanalizować skutki takiej czynności. Zagadnienie to przedstawia materiał dotyczący zwolnienia nieruchomości z dożywocia.

FAQ – najczęstsze pytania o opiekunkę przy umowie dożywocia

Czy muszę mieszkać z dożywotnikiem, jeśli opłacam mu opiekunkę?

Nie w każdym przypadku. Należy sprawdzić, czy umowa zobowiązuje do wspólnego zamieszkiwania albo przyjęcia dożywotnika jako domownika. Art. 908 § 1 KC przewiduje taki obowiązek jako element ustawowego modelu dożywocia, jeżeli strony nie postanowiły inaczej. Samo zatrudnienie opiekunki nie uchyla obowiązku wspólnego zamieszkiwania, jeżeli rzeczywiście wynika on z umowy.

Czy opiekunka może być członkiem rodziny?

Tak. Osoba realizująca czynności opiekuńcze nie musi być zawodową opiekunką, jeżeli charakter potrzebnych świadczeń nie wymaga szczególnych kwalifikacji. Ważne, aby rzeczywiście zapewniała odpowiednią pomoc. Należy również uwzględnić postanowienia umowy oraz ewentualne obowiązki dotyczące wykonywania czynności wymagających kwalifikacji zawodowych.

Czy dożywotnik może domagać się opiekunki całodobowej?

Może zgłaszać takie żądanie, ale jego zasadność zależy od treści umowy i rzeczywistych potrzeb. Jeżeli stan zdrowia wymaga stałej pomocy, ograniczenie opieki do sporadycznych wizyt może być niewystarczające. Nie istnieje jednak zasada, zgodnie z którą każda umowa dożywocia automatycznie zobowiązuje do finansowania całodobowej opiekunki.

Czy mogę wyjechać za granicę, pozostawiając opiekę zatrudnionej osobie?

Sam wyjazd właściciela nie oznacza naruszenia umowy, jeżeli jej treść i charakter świadczeń pozwalają na wykonywanie obowiązków przez osobę trzecią. Trzeba jednak zapewnić ciągłość opieki i możliwość reagowania na sytuacje wymagające dodatkowej pomocy. Inna ocena może być uzasadniona, gdy umowa przewiduje osobiste świadczenia właściciela.

Co jeśli opiekunka zachoruje albo przestanie przychodzić?

Właściciel nie może automatycznie uznać, że czasowa niedostępność opiekunki zwalnia go z odpowiedzialności. Jeżeli opieka nadal jest potrzebna, powinien zorganizować odpowiednie zastępstwo lub inny sposób wykonania należnych świadczeń. Brak zapewnienia pomocy może stanowić naruszenie umowy.

Czy dożywotnik może sam zatrudnić droższą opiekunkę i przesłać mi rachunek?

Nie zawsze. Samodzielne zamówienie usług przez dożywotnika nie oznacza automatycznie, że właściciel musi pokryć każdy koszt. Znaczenie mają postanowienia umowy, konieczność poniesienia wydatku, wcześniejsze działania zobowiązanego i okoliczności, w których dożywotnik zorganizował pomoc. Szczególnej oceny wymaga sytuacja, gdy właściciel nie zapewnia koniecznej opieki mimo zgłaszanych potrzeb.

Co powinien zrobić właściciel finansujący opiekunkę?

Jeżeli właściciel otrzymał nieruchomość w zamian za dożywocie, powinien rozpocząć od porównania konkretnych postanowień aktu notarialnego z aktualnym sposobem wykonywania obowiązków.

Następnie należy ustalić, czy zatrudniona osoba zapewnia rzeczywistą pomoc odpowiadającą potrzebom dożywotnika, czy pozostałe świadczenia są wykonywane oraz czy sposób organizacji opieki nie narusza osobistych zobowiązań zapisanych w umowie.

W razie zastrzeżeń najlepiej przedstawić dożywotnikowi konkretny plan opieki, uzgodnić możliwe zmiany i dokumentować wykonane świadczenia. Jeśli konflikt dotyczy również obecności właściciela, zakresu zobowiązania lub dalszego wspólnego zamieszkiwania, warto rozważyć formalne porozumienie albo właściwe roszczenia sądowe.

Właściciel może powierzyć wykonanie określonych czynności opiekunce, ale nie może przez samo jej zatrudnienie jednostronnie zwolnić się z obowiązków wynikających z dożywocia. Odpowiada za zapewnienie świadczeń, a nie tylko za poniesienie kosztu ich organizacji.