- Najpierw trzeba ustalić, czy wpis w księdze wieczystej rzeczywiście dotyczy słupa energetycznego, czy innej służebności związanej z nieruchomością, oraz sprawdzić dokument będący podstawą wpisu.
- Przy urządzeniach istniejących od wielu lat trzeba oddzielić umowę lub orzeczenie ustanawiające służebność, dawną decyzję administracyjną, zasiedzenie właściwej służebności przesyłu oraz sporne zasiedzenie sprzed 3 sierpnia 2008 r.
- Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r., P 10/16, podważył wykładnię pozwalającą na przed-2008 zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu; na 24 września 2026 r. nadal istnieje spór o skutki wyroku, który nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw.
- Wymiana technicznie zużytego słupa może mieścić się w utrzymaniu sieci, ale przedsiębiorstwo nie powinno samowolnie rozszerzać zakresu obciążenia i powinno naprawić wyrządzone szkody.
- Przesunięcie słupa i roszczenia finansowe zależą od tytułu prawnego, możliwości technicznych, kosztów oraz rzeczywistego wpływu urządzeń na korzystanie z działki.
Jak ustalić treść służebności w księdze wieczystej?
W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić nie tylko księgę wieczystą cioci, ale także księgę wskazaną w treści wpisu. Sformułowanie, że „każdoczesnemu właścicielowi objętej niniejszą księgą wieczystą przysługuje służebność gruntowa obciążająca działkę uregulowaną w innej KW”, może oznaczać, że nieruchomość cioci jest nieruchomością władnącą, a obciążona jest inna działka. Nie musi to jeszcze oznaczać, że działka cioci jest obciążona na rzecz zakładu energetycznego.
Trzeba więc przejrzeć odpowiednie działy księgi: dział I-Sp, w którym ujawnia się prawa związane z własnością, oraz dział III, w którym wpisuje się ograniczone prawa rzeczowe obciążające nieruchomość, w tym służebności. Jeżeli we wpisie pojawia się numer innej księgi wieczystej, warto sprawdzić również tę księgę.
Brak wpisu służebności w dziale III nie zawsze przesądza, że prawo nie istnieje. Wpis służebności do księgi wieczystej co do zasady ujawnia istniejące prawo, ale nie jest sam w sobie warunkiem jego powstania. Dlatego przy starych urządzeniach trzeba badać także akty, orzeczenia, decyzje i ewentualne zasiedzenie, a nie tylko aktualny wydruk księgi.
Sama treść wpisu w księdze wieczystej bywa skrótowa. Pełny zakres prawa może wynikać z aktu notarialnego, orzeczenia sądu, decyzji administracyjnej albo innego dokumentu znajdującego się w aktach księgi wieczystej. Właściciel nieruchomości ma interes prawny w zapoznaniu się z aktami księgi i może w sądzie wieczystoksięgowym wystąpić o wgląd do dokumentów będących podstawą wpisu.
Zobacz również: słup elektryczny od ponad 30 lat na działce
Właścicielka działki znalazła w księdze wieczystej wpis o służebności, ale po sprawdzeniu akt okazało się, że dotyczy on przejazdu do sąsiedniej nieruchomości, a nie linii energetycznej. Taki wpis nie jest podstawą do korzystania przez zakład energetyczny ze słupa; trzeba osobno ustalić jego tytuł prawny.
Stary słup a zasiedzenie po wyroku TK P 10/16
Do 3 sierpnia 2008 r. Kodeks cywilny nie znał jeszcze służebności przesyłu w obecnej postaci. W orzecznictwie przez lata przyjmowano jednak, że przedsiębiorca przesyłowy albo Skarb Państwa może nabyć przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treścią późniejszej służebności przesyłu. Właśnie ta konstrukcja została zakwestionowana w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16.
Trybunał orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, rozumiane jako pozwalające przedsiębiorcy przesyłowemu lub Skarbowi Państwa nabyć przed wejściem w życie art. 3051–3054 K.c. przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu, są niezgodne ze wskazanymi w wyroku wzorcami konstytucyjnymi. Pytania prawne, na tle których zapadł wyrok, dotyczyły spraw, w których nie wydano decyzji na podstawie dawnego art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., art. 70 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości albo art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sama sentencja wyroku została jednak ujęta szerzej i nie powtarza tego zastrzeżenia.
Nie oznacza to, że P 10/16 automatycznie usuwa każdy dawny tytuł przedsiębiorstwa. Trzeba osobno ocenić umowę lub orzeczenie ustanawiające służebność oraz decyzję administracyjną dającą przedsiębiorstwu prawo do korzystania z nieruchomości. Taka decyzja jest odrębnym tytułem publicznoprawnym, a nie służebnością nabytą przez zasiedzenie. Zasiedzenie właściwej służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r. jest odrębną konstrukcją, ale jeżeli przedsiębiorstwo chce doliczyć do tego terminu okres posiadania sprzed tej daty, wpływ P 10/16 także wymaga analizy. Wyrok dotyczy przede wszystkim historycznej konstrukcji przed-2008 służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu nabywanej przez zasiedzenie.
Na 24 września 2026 r. wyrok P 10/16 jest opublikowany w zbiorze orzeczeń Trybunału jako OTK ZU A/2026, poz. 1, ale nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. W 2026 r. ujawniły się rozbieżne stanowiska co do skutków braku publikacji. Część sądów przyjmuje, że bez ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyrok nie wywołuje jeszcze skutku przewidzianego w art. 190 ust. 3 Konstytucji, inne odwołują się do bezpośredniego stosowania Konstytucji i skutków publicznego ogłoszenia orzeczenia. Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 31 sierpnia 2026 r., II Cz 927/26, przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące właśnie skutków niepublikowanego wyroku zakresowego i możliwości wznowienia postępowania.
Dlatego przy starym słupie nie należy kończyć analizy na stwierdzeniu, że urządzenie stoi 20 albo 30 lat. Trzeba ustalić datę posadowienia i rozpoczęcia korzystania, podmiot korzystający w kolejnych okresach, istnienie ewentualnej decyzji administracyjnej, treść posiadania oraz to, czy przedsiębiorstwo powołuje się na zasiedzenie sprzed 3 sierpnia 2008 r., czy na późniejsze zasiedzenie właściwej służebności przesyłu. Przy samodzielnym okresie posiadania po tej dacie nadal mają znaczenie przesłanki zasiedzenia, w tym korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia oraz odpowiednio stosowane terminy 20 lat przy dobrej wierze i 30 lat przy złej wierze; doliczanie okresu wcześniejszego wymaga odrębnej oceny po P 10/16.
Co oznacza służebność przy urządzeniach energetycznych?
Jeżeli nieruchomość jest obciążona skutecznie ustanowioną służebnością przesyłu albo innym ważnym prawem obejmującym urządzenia energetyczne, przedsiębiorca może korzystać z nieruchomości w granicach tego tytułu. Zwykle obejmuje to utrzymywanie urządzeń, dostęp do nich, naprawy, konserwację, wymianę elementów oraz usuwanie awarii.
Nie oznacza to pełnej swobody działania. Uprawnienia powinny być wykonywane w sposób możliwie najmniej uciążliwy dla właściciela. Po zakończeniu prac przedsiębiorstwo powinno uporządkować teren, a w razie wyrządzenia szkody naprawić ją albo zapłacić odszkodowanie. Jeżeli przy wymianie słupa dojdzie do zniszczenia ogrodzenia, nawierzchni, roślinności lub innych elementów posesji, warto udokumentować szkodę zdjęciami i zgłosić ją pisemnie.
Trzeba też odróżnić zwykłą wymianę istniejącego słupa od zmiany przebiegu linii, postawienia dodatkowych urządzeń albo zwiększenia pasa, z którego faktycznie korzysta przedsiębiorstwo. Działania wykraczające poza dotychczasowy tytuł mogą wymagać odrębnej podstawy prawnej albo zgody właściciela.
Nie wiesz, czy zakład ma tytuł do słupa?
Prawnik może przeanalizować księgę wieczystą, dokumenty ustanawiające służebność, decyzje administracyjne i daty korzystania oraz ocenić znaczenie P 10/16 w konkretnej sprawie.
Prześlij dokumenty do analizy ›Czy zakład energetyczny może sam wymienić stary słup?
Jeżeli słup jest w złym stanie technicznym i zasila nieruchomość cioci oraz sąsiednie budynki, zakład energetyczny ma praktyczny interes w jego wymianie, zwłaszcza gdy urządzenie grozi awarią lub stwarza zagrożenie. Sama potrzeba technicznej wymiany nie rozstrzyga jednak, jaki tytuł prawny ma przedsiębiorstwo do wejścia na działkę i jak szeroki jest zakres jego uprawnień.
Przed rozpoczęciem prac warto zażądać pisemnej informacji: na jakiej podstawie prawnej przedsiębiorstwo korzysta z działki, jaki jest planowany zakres robót, czy słup zostanie wymieniony w tym samym miejscu, czy zmieni się przebieg przewodów oraz w jaki sposób teren zostanie przywrócony do poprzedniego stanu. Dobrą praktyką jest dokumentacja fotograficzna działki przed wejściem ekipy technicznej.
Jeżeli słup stoi bardzo blisko budynku, warto zgłosić tę okoliczność pisemnie i poprosić o ocenę możliwości zmiany lokalizacji. Odpowiedź ustna pracownika w terenie nie powinna zastępować pisemnego stanowiska przedsiębiorstwa.
Zakład energetyczny chciał wymienić stary słup na nowy w tym samym miejscu. Właściciel nie kwestionował konieczności naprawy, ale przed pracami zażądał pisemnego opisu robót i sporządził zdjęcia posesji. Po zakończeniu prac mógł wykazać uszkodzenie kostki brukowej i domagać się przywrócenia nawierzchni do poprzedniego stanu.
Przeczytaj też: wycinka drzew pod liniami energetycznymi a odszkodowanie
Czy można żądać przesunięcia słupa?
Tak, ale nie jest to roszczenie automatyczne. Najpierw należy ustalić, czy istnieje skuteczny tytuł prawny i jaki jest jego zakres. Jeżeli urządzenie stoi na podstawie ważnej służebności, przesunięcie słupa najczęściej zaczyna się od negocjacji z przedsiębiorstwem. Gdy zmiana wynika głównie z planów właściciela, przedsiębiorstwo może oczekiwać pokrycia kosztów przebudowy; gdy obecne usytuowanie wykracza poza tytuł prawny albo przedsiębiorstwo korzysta z gruntu bez podstawy, ocena może być inna.
W odniesieniu do służebności gruntowej znaczenie ma art. 291 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym po powstaniu ważnej potrzeby gospodarczej właściciel nieruchomości obciążonej może żądać za wynagrodzeniem zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, chyba że spowodowałoby to niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej. Do służebności przesyłu przepisy o służebnościach gruntowych stosuje się odpowiednio, dlatego każdorazowo trzeba sprawdzić, czy ten mechanizm pasuje do konkretnego obciążenia.
Przy ocenie przesunięcia liczą się możliwość techniczna, bezpieczeństwo sieci, koszty, zakres obecnego prawa oraz rzeczywista uciążliwość dla nieruchomości. Sam fakt, że właściciel wolałby mieć słup w innym miejscu, zwykle nie wystarcza do przerzucenia kosztów przebudowy na przedsiębiorstwo.
Czy można żądać usunięcia słupa lub zniesienia służebności?
Usunięcie słupa jest realne przede wszystkim wtedy, gdy przedsiębiorstwo nie ma skutecznego tytułu prawnego do korzystania z działki albo gdy urządzenie nie jest już potrzebne do działania sieci. Jeżeli słup nadal zasila budynki, całkowite usunięcie będzie zwykle wymagało zapewnienia innego sposobu prowadzenia sieci.
Kodeks cywilny przewiduje możliwość zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków stała się ona dla właściciela nieruchomości obciążonej szczególnie uciążliwa i nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej. Jeżeli służebność utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, można żądać jej zniesienia bez wynagrodzenia. Do służebności przesyłu przepisy o służebnościach gruntowych stosuje się odpowiednio, z uwzględnieniem specyfiki sieci i urządzeń przesyłowych.
Jeżeli nie ma ujawnionej służebności, nie należy od razu zakładać ani bezprawności urządzeń, ani zasiedzenia. Trzeba jeszcze sprawdzić umowy, decyzje administracyjne, dokumenty poprzedników prawnych przedsiębiorstwa i okresy korzystania. Jeżeli przedsiębiorstwo powołuje się na przed-2008 zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, konieczna jest dodatkowo ocena wpływu P 10/16 i aktualnej praktyki sądowej.
Czy właściciel może żądać wynagrodzenia?
Roszczenie o wynagrodzenie zależy od tego, czy przedsiębiorstwo ma skuteczny tytuł prawny do korzystania z nieruchomości i jaki jest zakres tego tytułu. Jeżeli służebność została skutecznie ustanowiona i obejmuje dane urządzenia, dodatkowe wynagrodzenie za samo dalsze istnienie słupa może nie przysługiwać. Jeżeli natomiast brak tytułu prawnego, a służebność jest konieczna do korzystania z urządzeń, właściciel może na podstawie art. 3052 § 2 K.c. żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. Zależnie od okoliczności może też wymagać oceny roszczenie za wcześniejsze bezumowne korzystanie z gruntu.
Przed żądaniem zapłaty trzeba jednak zbadać ewentualną decyzję administracyjną, zarzut zasiedzenia, przedawnienie poszczególnych roszczeń i okres, za który przedsiębiorstwo faktycznie korzystało z gruntu bez tytułu. Wyrok P 10/16 może być ważny, jeżeli obrona przedsiębiorstwa opiera się na historycznym zasiedzeniu sprzed 3 sierpnia 2008 r., ale nie zastępuje analizy dokumentów.
Wysokość odpowiedniego wynagrodzenia zależy między innymi od powierzchni i funkcji pasa eksploatacyjnego, stopnia ograniczenia prawa własności, przeznaczenia działki, przebiegu linii oraz wpływu urządzeń na możliwość zabudowy lub zagospodarowania nieruchomości. Nie ma jednej ustawowej stawki za słup; w sporach sądowych często potrzebna jest opinia biegłego.
Lampy uliczne na prywatnej posesji
Dwie lampy oświetlające ulicę trzeba potraktować jako odrębny problem. Należy ustalić, kto jest ich właścicielem lub zarządcą: przedsiębiorstwo energetyczne, gmina, zarządca drogi albo inny podmiot. Następnie trzeba sprawdzić, czy dla tych urządzeń istnieje służebność, umowa, decyzja administracyjna lub inna podstawa prawna.
Jeżeli lampy stoją bez tytułu prawnego, właściciel może domagać się uregulowania stanu prawnego, wynagrodzenia, przeniesienia urządzeń albo ich usunięcia, zależnie od okoliczności. Jeżeli oświetlenie służy drodze publicznej, sprawa może wymagać korespondencji nie tylko z operatorem sieci, ale także z gminą lub zarządcą drogi.
Na działce stały dwie lampy uliczne, ale przedsiębiorstwo energetyczne twierdziło, że nie jest ich właścicielem. Dopiero korespondencja z gminą wykazała, że lampy są elementem oświetlenia drogi. Dalsze żądania należało więc kierować do podmiotu odpowiedzialnego za te urządzenia, a nie wyłącznie do operatora sieci elektroenergetycznej.
Co zrobić przed wymianą słupa?
Najbezpieczniej działać pisemnie. Do zakładu energetycznego warto wysłać wniosek o wskazanie podstawy prawnej korzystania z nieruchomości, opis zakresu planowanych prac oraz informację, czy istnieje możliwość przesunięcia słupa dalej od budynku. Można zaznaczyć, że właściciel nie sprzeciwia się usunięciu zagrożenia technicznego, ale oczekuje wyjaśnienia tytułu prawnego i ograniczenia ingerencji do niezbędnego zakresu.
- sprawdzić księgę wieczystą nieruchomości cioci oraz księgę wskazaną w treści wpisu,
- uzyskać wgląd do akt księgi wieczystej i dokumentu, na podstawie którego ujawniono służebność,
- ustalić, czy przedsiębiorstwo powołuje się na umowę, orzeczenie, decyzję administracyjną czy zasiedzenie,
- ustalić możliwie dokładną datę posadowienia urządzeń i ciągłość korzystania przez kolejnych operatorów,
- jeżeli zarzut dotyczy zasiedzenia sprzed 3 sierpnia 2008 r., zweryfikować znaczenie P 10/16 dla konkretnej podstawy prawnej,
- udokumentować obecny stan słupa, przewodów, lamp, ogrodzenia, nawierzchni i roślinności,
- nie podpisywać pochopnie dokumentów, które mogą rozszerzać zakres korzystania z nieruchomości albo utrudniać późniejsze dochodzenie roszczeń.
FAQ
Czy wpis o służebności w księdze wieczystej zawsze dotyczy słupa energetycznego?
Nie. Wpis może dotyczyć przejazdu, przechodu, dostępu do mediów albo innego prawa. Trzeba sprawdzić pełną treść dokumentu, na podstawie którego wpisano służebność, oraz ustalić, która nieruchomość jest obciążona.
Czy zakład energetyczny musi mieć zgodę właściciela na wymianę słupa?
Jeżeli ma skuteczny tytuł prawny obejmujący utrzymanie urządzeń, wymiana słupa może mieścić się w jego uprawnieniach bez każdorazowej nowej zgody właściciela. Nadal powinien jednak działać w granicach tego tytułu, ograniczać uciążliwości i naprawić wyrządzone szkody.
Czy można zmusić przedsiębiorstwo do przesunięcia słupa?
Można dochodzić zmiany lokalizacji, ale wynik zależy od podstawy prawnej posadowienia słupa, możliwości technicznych, kosztów, bezpieczeństwa sieci i stopnia uciążliwości dla nieruchomości. Zwykle najpierw występuje się o zmianę polubownie, a dopiero przy braku porozumienia ocenia podstawy postępowania sądowego.
Czy za słup na działce zawsze należy się wynagrodzenie?
Nie. Jeżeli przedsiębiorstwo ma skuteczny tytuł prawny obejmujący urządzenie, dodatkowa zapłata może nie przysługiwać. Przy braku tytułu można rozważać ustanowienie służebności za wynagrodzeniem i inne roszczenia majątkowe, ale trzeba uwzględnić przedawnienie, dokumenty i ewentualny zarzut zasiedzenia.
Czy stare urządzenia energetyczne mogą zostać zasiedziane?
To zależy od okresu, rodzaju prawa i dokumentów. Inaczej ocenia się zasiedzenie właściwej służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r., a inaczej historyczną służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu za okres sprzed tej daty. Trzeba też sprawdzić, czy wcześniej wydano decyzję administracyjną albo istniał inny tytuł. Przy wariancie przed-2008 konieczna jest obecnie ocena wyroku P 10/16 i rozbieżnej praktyki dotyczącej jego skutków.
Czy wyrok P 10/16 oznacza, że zakład energetyczny nie może już powołać się na zasiedzenie?
Nie ma takiego automatyzmu. P 10/16 dotyczy określonej wykładni pozwalającej na zasiedzenie przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Nie unieważnia sam przez się umów, orzeczeń ani decyzji administracyjnych i nie wyłącza oceny zasiedzenia właściwej służebności przesyłu po tej dacie. Jeżeli jednak do okresu po 3 sierpnia 2008 r. przedsiębiorstwo dolicza wcześniejsze posiadanie, znaczenie P 10/16 trzeba ocenić również dla tego doliczenia. Dodatkowo w 2026 r. pozostaje spór o skutki braku ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, dlatego zarzut zasiedzenia trzeba oceniać na podstawie konkretnych dat, dokumentów i stanowiska sądu w danej sprawie.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.
2. Trybunał Konstytucyjny, wyrok z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16, OTK ZU A/2026, poz. 1 – treść wyroku.
3. Rzecznik Praw Obywatelskich, wystąpienie dotyczące zasiedzenia służebności przesyłu i skutków P 10/16 – informacja RPO.
4. Sąd Najwyższy, zagadnienie prawne III CZP 32/25 – informacja o sprawie.
5. Sąd Okręgowy w Krakowie, postanowienie z 31 sierpnia 2026 r., II Cz 927/26 – treść orzeczenia w SAOS.
6. Trybunał Konstytucyjny, postanowienie z 16 grudnia 2025 r., sygn. SK 106/22, OTK ZU A/2026, poz. 9 – informacja o sprawie.
