Słup elektryczny lub stacja trafo na działce – zapłata, zasiedzenie, usunięcie

Właściciel nieruchomości, na której stoi słup elektryczny, przebiega linia energetyczna albo znajduje się stacja transformatorowa, zwykle pyta o trzy rzeczy: czy może żądać zapłaty, czy może zmusić przedsiębiorstwo energetyczne do przesunięcia urządzenia oraz czy zakład energetyczny może bronić się zasiedzeniem. Odpowiedź zależy przede wszystkim od dokumentów, dat oraz sposobu, w jaki przedsiębiorstwo i jego poprzednicy korzystali z nieruchomości.

Jeżeli słup stoi od kilkudziesięciu lat, nie należy zaczynać od założenia, że właścicielowi na pewno należy się odszkodowanie, ale również nie należy przyjmować, że sam upływ 30 lat automatycznie zamyka sprawę. Najpierw trzeba ustalić podstawę korzystania z gruntu i chronologię zdarzeń.

Słup energetyczny albo stacja trafo na prywatnej nieruchomości – od czego zacząć?

Pierwszym krokiem powinno być pisemne wezwanie przedsiębiorstwa energetycznego do wskazania podstawy prawnej korzystania z nieruchomości. Jeżeli nowe urządzenie ma służyć sąsiadowi, odrębnej oceny wymaga przyłącze energetyczne sąsiada przez działkę, w tym zgoda właściciela i ewentualne ustanowienie służebności.

W piśmie warto poprosić o kopie albo wskazanie dokumentów dotyczących budowy, przebudowy i eksploatacji urządzeń, w szczególności:

• umów zawartych z obecnym albo poprzednim właścicielem nieruchomości,
• aktów ustanowienia służebności przesyłu lub wcześniejszych służebności gruntowych,
• decyzji administracyjnych zezwalających na założenie, przeprowadzenie albo utrzymywanie urządzeń,
• prawomocnych orzeczeń sądowych dotyczących służebności lub zasiedzenia,
• dokumentów odbioru technicznego, map i projektów przebiegu linii,
• dokumentów potwierdzających datę budowy, przebudowy oraz ciągłość korzystania z urządzenia,
• dokumentów dotyczących kolejnych przedsiębiorstw władających siecią.

Jeżeli urządzenie znajduje się w budynku, jak stacja trafo na parterze, trzeba zachować szczególną ostrożność przy zakupie nieruchomości. Zapewnienie sprzedającego, że przedsiębiorstwo korzysta z pomieszczenia bezumownie, nie musi być prawdziwe. Sprzedający może nie znać dokumentów sprzed wielu lat albo nie wiedzieć o decyzji administracyjnej, dawnej umowie czy prawomocnym orzeczeniu.

Zobacz również: weryfikacja roszczeń przed żądaniem zapłaty za słupy przesyłowe.

Ocena roszczeń powinna uwzględniać również rodzaj urządzenia i planowane prace. Inaczej analizuje się słup energetyczny w granicy działki, inaczej przebudowę linii energetycznej na koszt właściciela, a jeszcze inaczej wymianę słupa bez zgody właściciela lub skrzynkę energetyczną na prywatnej działce. Na możliwość zabudowy wpływa również strefa ochronna linii energetycznej. Przed wezwaniem do zapłaty trzeba sprawdzić, czy zakład energetyczny zasiedział służebność, a przy zmianie granic nieruchomości przeanalizować skutki, jakie wywołuje linia energetyczna po podziale działki.

Jak sprawdzić, czy przedsiębiorstwo energetyczne ma tytuł prawny?

W praktyce trzeba rozróżnić cztery podstawowe źródła uprawnienia przedsiębiorstwa do korzystania z nieruchomości:

• umowę – jej zakres zależy od konkretnej treści dokumentu; sama dawna zgoda na wejście na grunt lub wykonanie prac nie zawsze oznacza ustanowienie trwałej służebności,
• decyzję administracyjną – np. wydaną na podstawie dawnych przepisów wywłaszczeniowych albo art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami,
• ustanowioną służebność – służebność przesyłu albo wcześniejszą służebność gruntową, wynikającą z umowy lub orzeczenia sądu,
• zasiedzenie – które wymaga wykazania ustawowych przesłanek i przy urządzeniach istniejących przed 3 sierpnia 2008 r. musi być obecnie analizowane również z uwzględnieniem wyroku TK P 10/16.

Warto sprawdzić księgę wieczystą, ale brak wpisu służebności nie daje jeszcze pewności, że przedsiębiorstwo nie ma żadnego tytułu. Decyzja administracyjna, zasiedzenie albo inne zdarzenie prawne mogą wymagać odrębnej analizy niezależnie od aktualnej treści księgi.

W sprawach dotyczących infrastruktury energetycznej można także rozważyć wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej przewiduje tryb wnioskowy udostępniania informacji, które nie zostały udostępnione w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano, że dokumenty dotyczące lokalizacji, budowy albo przebudowy linii elektroenergetycznych mogą stanowić informację publiczną, zwłaszcza gdy dotyczą wykonywania zadań publicznych. Możliwość uzyskania konkretnego dokumentu trzeba jednak oceniać z uwzględnieniem statusu adresata i rodzaju informacji.

W piśmie do operatora lepiej unikać ogólnego sformułowania „proszę o zapłatę za słup”. Skuteczniejsze jest żądanie wskazania tytułu prawnego, daty rozpoczęcia korzystania, poprzedników prawnych operatora, decyzji administracyjnych oraz zakresu pasa potrzebnego do eksploatacji urządzeń. Gdy dokumentacja nie pokazuje urządzeń, trzeba też sprawdzić, jak ustalić przebieg i właściciela kabla energetycznego w ziemi bez mapy.

Nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu

Zasiedzenie jest częstą linią obrony przedsiębiorstw przesyłowych w sprawach o zapłatę albo ustanowienie służebności. Do zasiedzenia służebności stosuje się odpowiednio przepisy o zasiedzeniu nieruchomości. Ogólne terminy wynoszą 20 lat przy dobrej wierze oraz 30 lat przy złej wierze. Na podstawie art. 292 Kodeksu cywilnego konieczne jest ponadto korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia.

W przypadku słupów, linii napowietrznych i stacji transformatorowych warunek trwałego i widocznego urządzenia zwykle nie jest głównym problemem. Spór częściej dotyczy daty rozpoczęcia posiadania, dobrej albo złej wiary, zakresu wykonywanej służebności, ciągłości korzystania oraz możliwości doliczenia okresów posiadania kolejnych przedsiębiorstw.

Służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego 3 sierpnia 2008 r. Przez wiele lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że przed tą datą możliwe było nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią późniejszej służebności przesyłu. Ocena tej konstrukcji uległa jednak zasadniczej komplikacji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16.

Urządzenia sprzed 3 sierpnia 2008 r. – co zmienił P 10/16?

W wyroku P 10/16 Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 K.c. rozumiane w taki sposób, że pozwalały przedsiębiorcy przesyłowemu albo Skarbowi Państwa nabyć przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu, w drodze zasiedzenia, służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu.

Wyrok nie został dotąd ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Ma to duże znaczenie praktyczne, ponieważ w 2026 r. pojawiły się rozbieżne stanowiska co do konsekwencji braku promulgacji. Część sądów przyjmuje, że bez ogłoszenia wyrok nie wywołuje skutku prowadzącego do formalnej utraty mocy zakwestionowanej normy. Pojawiły się jednak również stanowiska, według których w szczególnych realiach braku publikacji nie można całkowicie pomijać wydanego rozstrzygnięcia konstytucyjnego.

Dlatego obecnie nie jest prawidłowe ani bezwarunkowe powtarzanie wcześniejszej tezy, że każde zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. należy oceniać wyłącznie według dawnej linii Sądu Najwyższego, ani twierdzenie, że P 10/16 automatycznie unieważnił wszystkie stare przypadki zasiedzenia.

W każdej sprawie trzeba dokładnie ustalić, na jaką konstrukcję powołuje się przedsiębiorstwo. Inaczej wygląda sytuacja, gdy operator twierdzi, że służebność gruntowa została już nabyta przez zasiedzenie przed 3 sierpnia 2008 r., a inaczej, gdy termin miał upłynąć dopiero po tej dacie. Wyrok P 10/16 dotyczy wprost pierwszej z tych konstrukcji i nie daje samodzielnej odpowiedzi na każdy przypadek posiadania rozpoczętego przed 2008 r., którego skutki przedsiębiorstwo wywodzi z późniejszego okresu.

Przy starej linii energetycznej trzeba zatem osobno sprawdzić:

• kiedy przedsiębiorstwo uważa, że rozpoczęło posiadanie służebności,
• na jaki dzień wylicza upływ 20- albo 30-letniego terminu,
• czy twierdzi, że nabycie nastąpiło przed czy po 3 sierpnia 2008 r.,
• czy istniała umowa albo decyzja administracyjna regulująca korzystanie z gruntu,
• czy możliwe jest wykazanie następstwa prawnego i przeniesienia posiadania pomiędzy kolejnymi przedsiębiorstwami,
• czy w sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące zasiedzenia lub służebności.

Zasiedzenie nie oznacza, że przedsiębiorstwo staje się właścicielem części działki albo budynku. Skutkiem jest nabycie ograniczonego prawa rzeczowego do korzystania z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Jeżeli przedsiębiorstwo skutecznie wykaże zasiedzenie, może to wyłączyć możliwość odpłatnego ustanowienia służebności w tym samym zakresie i wpływać również na ocenę roszczeń pieniężnych za korzystanie z gruntu. Właśnie dlatego data i prawna podstawa zasiedzenia mają zasadnicze znaczenie.

Zobacz również: zasiedzenie służebności linii energetycznej.

Posiadanie urządzeń przez przedsiębiorstwo i jego poprzedników

W sprawach dotyczących dawnych urządzeń przesyłowych często pojawia się problem poprzedników prawnych przedsiębiorstwa energetycznego. Przed 1 lutego 1989 r. obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej. Urządzeniami mogło faktycznie władać przedsiębiorstwo państwowe, lecz skutki takiego posiadania trzeba oceniać z uwzględnieniem ówczesnej roli Skarbu Państwa oraz późniejszych przekształceń.

Art. 176 K.c. pozwala w określonych sytuacjach doliczać czas posiadania poprzednika. Nie oznacza to jednak, że obecny operator może ograniczyć się do wskazania, że jest następcą dawnego zakładu energetycznego. W sporze znaczenie może mieć również wykazanie przejścia posiadania konkretnej infrastruktury lub służebności.

Przydatne są m.in. akty przekształceniowe, zarządzenia, protokoły przekazania majątku, dokumentacja środków trwałych, mapy, decyzje i inne dokumenty pozwalające powiązać konkretną linię z kolejnymi podmiotami. Ocena ta jest szczególnie ważna, gdy operator chce doliczyć kilka okresów posiadania w celu osiągnięcia terminu zasiedzenia.

Dlatego właściciel nie powinien z góry zakładać, że skoro słup stoi ponad 30 lat, sprawa jest przegrana. Wiek urządzenia jest tylko jednym z elementów. Jeżeli przedsiębiorstwo powołuje się na zasiedzenie, musi wykazać okoliczności uzasadniające taki skutek, a przy starych urządzeniach trzeba dodatkowo ustalić, czy podnoszone zasiedzenie dotyczy okresu objętego problemem rozstrzygniętym w P 10/16.

Decyzja administracyjna albo dawne zezwolenie na urządzenia przesyłowe

Nie każda sprawa sprowadza się do umowy albo zasiedzenia. Dawne linie i urządzenia mogły zostać posadowione na podstawie decyzji administracyjnych, w tym wydawanych na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie obecnej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że decyzja wydana na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości mogła stanowić trwały tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w zakresie utrzymania urządzeń. W kolejnych okresach analogiczne znaczenie mogły mieć decyzje wydawane na podstawie późniejszych przepisów wywłaszczeniowych.

Obecnie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami pozwala, po spełnieniu ustawowych przesłanek, ograniczyć sposób korzystania z nieruchomości przez zezwolenie na zakładanie i przeprowadzanie m.in. urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej. Ustawa reguluje również późniejsze udostępnianie nieruchomości w związku z określonymi pracami przy takich urządzeniach.

Decyzja administracyjna jest odrębnym źródłem tytułu od służebności przesyłu. Wyrok TK P 10/16 nie oznacza automatycznie, że ważna dawna decyzja administracyjna przestaje wywoływać skutki. Jeżeli przedsiębiorstwo przedstawia taki dokument, trzeba zbadać jego treść, ostateczność, oznaczenie nieruchomości i urządzeń oraz to, czy faktyczny sposób korzystania mieści się w zakresie wynikającym z decyzji.

Jeżeli skuteczny tytuł administracyjny istnieje, żądanie ustanowienia służebności albo zapłaty za bezumowne korzystanie może okazać się nieuzasadnione w całości lub części. Dlatego decyzje administracyjne trzeba zweryfikować przed skierowaniem sprawy do sądu.

Czy można żądać usunięcia albo przesunięcia słupa lub stacji trafo?

Żądanie usunięcia albo przesunięcia urządzenia może być rozważane przede wszystkim wtedy, gdy przedsiębiorstwo nie ma skutecznego tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości. Podstawą ochrony właściciela może być art. 222 § 2 K.c., czyli roszczenie negatoryjne przeciwko osobie naruszającej własność w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą.

Nie oznacza to jednak, że każde urządzenie postawione bez współczesnej umowy można nakazać usunąć. Jeżeli istnieje dawna decyzja administracyjna, skutecznie ustanowiona służebność albo przedsiębiorstwo wykaże zasiedzenie, sytuacja jest inna. W procesie znaczenie mogą mieć również techniczne możliwości przebudowy sieci, interes odbiorców oraz okoliczności konkretnej nieruchomości.

Sąd może też oceniać sposób wykonywania prawa właściciela z punktu widzenia art. 5 K.c. W sprawach dotyczących infrastruktury zasilającej wielu odbiorców żądanie całkowitego usunięcia urządzeń może być znacznie trudniejsze niż żądanie uregulowania tytułu prawnego albo negocjowanie racjonalnej przebudowy.

Jeżeli urządzenie istotnie utrudnia zabudowę, uniemożliwia racjonalne korzystanie z działki albo znajduje się w miejscu, z którego technicznie może być przeniesione, można negocjować przebudowę albo dochodzić odpowiednich roszczeń. Często spór dotyczy wtedy także tego, kto ma ponieść koszt prac. Przy eksploatacji istniejącej linii osobnym problemem bywa wycinka drzew pod linią energetyczną i rozliczenie szkody.

Nie wolno natomiast samodzielnie demontować słupa, linii ani stacji trafo. Podobne roszczenia mogą pojawić się, gdy operator postawił słup tymczasowy i go nie usunął. Zgodnie z art. 49 § 1 K.c. urządzenia służące m.in. do doprowadzania energii elektrycznej nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Samowolna ingerencja w urządzenia może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a zależnie od skutków również do dalszych konsekwencji prawnych.

Zobacz również: przesunięcie słupa elektrycznego na koszt zakładu energetycznego.

Odszkodowanie i wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu

Jeżeli przedsiębiorstwo nie ma skutecznej umowy, decyzji administracyjnej, ustanowionej służebności ani innego tytułu wyłączającego roszczenie właściciela, można rozważyć żądanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Podstawą takich rozliczeń są przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące ochrony własności i rozliczeń z posiadaczem.

Przed zgłoszeniem żądania trzeba ustalić faktyczny zakres korzystania. Znaczenie ma nie tylko powierzchnia bezpośrednio zajęta przez słup albo stację, lecz również zakres dostępu potrzebnego do eksploatacji, konserwacji i remontów oraz rzeczywiste ograniczenia dotyczące nieruchomości.

Jeżeli operator dopiero planuje postawić na działce nowy słup energetyczny, przed udostępnieniem gruntu warto negocjować lokalizację urządzenia, zakres przyszłej służebności, zasady dostępu oraz wynagrodzenie. Przy istniejącej infrastrukturze znaczenie może mieć także wpływ urządzeń na zabudowę, ponieważ linia energetyczna nad działką budowlaną może ograniczać sposób zagospodarowania terenu.

Nieaktualne jest ogólne założenie, że zawsze można żądać wynagrodzenia za 10 lat wstecz. Zgodnie z art. 118 K.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, podstawowy termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi 6 lat, natomiast dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu co do zasady przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, jeżeli sam termin nie jest krótszy niż dwa lata.

W sprawach obejmujących okres sprzed zmiany przepisów o przedawnieniu trzeba uwzględnić przepisy przejściowe, datę powstania roszczeń i charakter konkretnego żądania. Nie powinno się więc mechanicznie mnożyć stawki rocznej przez sześć lat bez wcześniejszego ustalenia podstawy prawnej i okresu, którego można dochodzić.

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie i wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu są odrębnymi roszczeniami. Pierwsze dotyczy rozliczenia korzystania bez odpowiedniego tytułu prawnego, a drugie – uregulowania prawa korzystania z nieruchomości na przyszłość. Skutecznie wykazane zasiedzenie lub decyzja administracyjna mogą istotnie zmienić ocenę obu kategorii roszczeń.

Wysokość żądania zależy m.in. od rodzaju i parametrów urządzeń, powierzchni i zakresu ingerencji, przeznaczenia nieruchomości, ograniczeń w jej zagospodarowaniu oraz lokalnych realiów rynkowych. W postępowaniu sądowym wysokość należności często wymaga wiadomości specjalnych i opinii biegłego.

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu

Art. 305¹ K.c. pozwala obciążyć nieruchomość na rzecz przedsiębiorcy prawem korzystania z niej w oznaczonym zakresie zgodnie z przeznaczeniem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. Jest to służebność przesyłu.

Jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a służebność jest konieczna do korzystania z urządzeń, właściciel może na podstawie art. 305² § 2 K.c. żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności. Z kolei przedsiębiorca może żądać ustanowienia służebności za odpowiednim wynagrodzeniem, gdy właściciel odmawia zawarcia umowy, a służebność jest konieczna do właściwego korzystania z urządzeń.

Roszczenie o ustanowienie służebności trzeba jednak poprzedzić sprawdzeniem, czy przedsiębiorstwo już nie dysponuje skutecznym tytułem. Jeżeli istnieje służebność ustanowiona wcześniej, trwały tytuł administracyjny albo zostanie wykazane zasiedzenie, ustanawianie drugiego prawa o tym samym zakresie może być bezprzedmiotowe.

Wynagrodzenie powinno odpowiadać rzeczywistemu zakresowi ograniczenia prawa własności. Nie ma jednej ustawowej stawki za metr pasa służebności. Znaczenie mogą mieć parametry urządzenia, powierzchnia potrzebna do jego eksploatacji, przeznaczenie działki, możliwość zabudowy oraz trwały wpływ infrastruktury na sposób korzystania z nieruchomości.

W wyroku z 14 listopada 2013 r., II CSK 69/13, Sąd Najwyższy analizował znaczenie strefy ochronnej przy korzystaniu z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe. Zakres powierzchni uwzględnianej przy rozliczeniach nie powinien być jednak ustalany mechanicznie – zależy od rodzaju sieci, obowiązujących ograniczeń i faktycznego zakresu obciążenia konkretnej nieruchomości.

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności jest najczęściej ustalane jednorazowo, choć strony mogą ukształtować rozliczenie odmiennie. Przy sporze sądowym jego wysokość ustala się indywidualnie, zwykle przy wykorzystaniu opinii biegłego.

Zobacz również: wysokość wynagrodzenia za służebność przesyłu.

Jak przygotować pismo do zakładu energetycznego?

Pismo do przedsiębiorstwa energetycznego powinno być rzeczowe i oparte na możliwie dokładnych danych. Właściciel powinien wskazać numer działki, adres nieruchomości, opis urządzenia, znane daty oraz to, czego oczekuje od operatora.

W zależności od sytuacji można zażądać:

• wskazania podstawy prawnej korzystania z nieruchomości,
• udostępnienia kopii decyzji, umów, orzeczeń lub innych dokumentów dotyczących urządzenia,
• wskazania daty rozpoczęcia posiadania oraz poprzedników prawnych operatora,
• wyjaśnienia, czy przedsiębiorstwo powołuje się na zasiedzenie, a jeżeli tak – na jaki dzień określa jego skutek,
• podjęcia negocjacji w sprawie ustanowienia służebności przesyłu, jeżeli tytuł nie jest uregulowany,
• zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie za okres, który nie uległ przedawnieniu, jeżeli istnieją podstawy do takiego roszczenia,
• analizy technicznej możliwości przesunięcia albo przebudowy urządzenia.

Jeżeli przedsiębiorstwo odmawia, powołuje się na zasiedzenie albo przesyła dokumenty sprzed kilkudziesięciu lat, warto najpierw ustalić ich rzeczywiste znaczenie. Po wyroku P 10/16 szczególnej ostrożności wymagają odpowiedzi operatorów opierające się wyłącznie na twierdzeniu, że służebność gruntowa odpowiadająca służebności przesyłu została zasiedziana przed 3 sierpnia 2008 r.

W sprawach przesyłowych pominięcie decyzji administracyjnej, błędne ustalenie początku zasiedzenia albo skierowanie niewłaściwego roszczenia może prowadzić do przegranej i kosztów postępowania. Właściwa kolejność to ustalenie dokumentów i chronologii, a dopiero później sformułowanie żądania.

FAQ

Czy za słup elektryczny na działce zawsze należy się zapłata?

Nie. Zapłata zależy przede wszystkim od tego, czy przedsiębiorstwo ma skuteczny tytuł do korzystania z nieruchomości oraz jakiego okresu dotyczy żądanie. Umowa, decyzja administracyjna, ustanowiona służebność albo skutecznie wykazane zasiedzenie mogą wyłączyć lub ograniczyć roszczenia właściciela.

Czy po 30 latach zakład energetyczny automatycznie wygrywa sprawę?

Nie. Trzydzieści lat jest ogólnym terminem zasiedzenia przy złej wierze, ale sam wiek słupa lub linii nie przesądza o zasiedzeniu. Trzeba wykazać posiadanie służebności, trwałe i widoczne urządzenie, początek i ciągłość posiadania oraz – jeżeli operator dolicza okresy poprzedników – podstawy takiego doliczenia. Przy twierdzeniu, że nabycie służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu nastąpiło jeszcze przed 3 sierpnia 2008 r., trzeba dodatkowo uwzględnić wyrok TK P 10/16. Osobno należy sprawdzić, czy przedsiębiorstwo nie korzysta z nieruchomości na podstawie decyzji administracyjnej.

Czy wyrok TK P 10/16 oznacza, że wszystkie stare zasiedzenia są nieważne?

Nie można przyjąć takiego automatyzmu. P 10/16 zakwestionował wykładnię art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 K.c. umożliwiającą nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu służebności gruntowej odpowiadającej jej treścią. Wyrok nie został jednak ogłoszony w Dzienniku Ustaw, a praktyka dotycząca skutków tego stanu nie jest jednolita. Trzeba też rozróżnić nabycie deklarowane przed 3 sierpnia 2008 r. od sytuacji, w której termin miał upłynąć później, oraz od korzystania opartego na decyzji administracyjnej lub umowie.

Czy mogę samodzielnie usunąć słup albo stację trafo?

Nie należy tego robić. Urządzenia energetyczne wchodzące w skład przedsiębiorstwa nie stają się zwykłą częścią gruntu tylko dlatego, że znajdują się na prywatnej działce. Samowolne usunięcie lub uszkodzenie urządzenia może spowodować odpowiedzialność cywilną i inne konsekwencje, zwłaszcza jeżeli dojdzie do przerwy w dostawie energii albo zagrożenia bezpieczeństwa.

Za ile lat wstecz można żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie?

Nie należy automatycznie przyjmować dawniej spotykanego okresu 10 lat. Art. 118 K.c. przewiduje co do zasady 6-letni termin przedawnienia roszczeń majątkowych oraz 3-letni dla roszczeń okresowych i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przy starszych okresach trzeba uwzględnić przepisy przejściowe, datę wymagalności i charakter konkretnego roszczenia.

Czy zasiedzenie oznacza przejęcie części działki przez przedsiębiorstwo?

Nie. Zasiedzenie służebności nie przenosi własności gruntu na przedsiębiorstwo. Powstaje ograniczone prawo do korzystania z nieruchomości w oznaczonym zakresie, np. do utrzymywania urządzeń i dostępu do nich. Zakres tego prawa powinien odpowiadać sposobowi, w jaki służebność była posiadana.

Co zrobić przed zakupem działki lub budynku z urządzeniami energetycznymi?

Trzeba sprawdzić księgę wieczystą, dokumenty sprzedającego, mapy, przeznaczenie nieruchomości oraz zwrócić się do operatora o wskazanie tytułu prawnego i historii urządzeń. Przy starej infrastrukturze szczególnie ważne jest ustalenie decyzji administracyjnych, dat budowy i przebudowy oraz ewentualnego twierdzenia operatora o zasiedzeniu.

Źródła

• Kodeks cywilny – w szczególności art. 49, art. 118, art. 172, art. 176, art. 222 § 2, art. 285, art. 292 oraz art. 305¹–305⁴.
• Ustawa o dostępie do informacji publicznej – w szczególności art. 10 ust. 1.
• Ustawa o gospodarce nieruchomościami – w szczególności art. 124.
• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – w szczególności art. 190 dotyczący ogłaszania i skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., P 10/16 – dotyczący wykładni art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 K.c. pozwalającej na nabywanie przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2013 r., III CZP 18/13 – element wcześniejszej linii orzeczniczej dotyczącej służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu; jej znaczenie w sprawach przed-2008 trzeba obecnie oceniać z uwzględnieniem P 10/16.
• Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2014 r., III CZP 87/13 – dotycząca skutków decyzji wywłaszczeniowych dla urządzeń przesyłowych.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2011 r., V CSK 502/10 – dotyczące posiadania urządzeń energetycznych i problematyki zasiedzenia służebności.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 2013 r., II CSK 69/13 – dotyczący zakresu korzystania z nieruchomości w związku z urządzeniami przesyłowymi i strefą ochronną.