Słupy Orange na działce a zasiedzenie służebności

Czy Orange może odmówić usunięcia słupów z działki?

Może odmówić, jeżeli ma skuteczny tytuł prawny do korzystania z nieruchomości. Takim tytułem może być umowa, decyzja administracyjna, ustanowiona służebność albo służebność nabyta przez zasiedzenie. Samo twierdzenie operatora, że słupy pochodzą z lat 80., nie jest jednak wystarczającym dowodem dla właściciela działki ani dla sądu.

W praktyce należy zażądać od operatora dokumentów potwierdzających datę budowy linii, przebieg urządzeń, podstawę wejścia na nieruchomość, następstwo prawne po poprzednich przedsiębiorstwach oraz zakres korzystania z gruntu. Jeżeli operator nie wykaże tytułu prawnego, właściciel może rozważyć wezwanie do usunięcia urządzeń, ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu albo zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Zobacz również: usunięcie kabla telefonicznego Orange z działki

Zasiedzenie służebności przesyłu a słupy telekomunikacyjne

Zasiedzenie służebności dotyczącej urządzeń przesyłowych ocenia się przede wszystkim przez pryzmat przepisów Kodeksu cywilnego o służebnościach i zasiedzeniu. Służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego w 2008 r., ale w orzecznictwie dopuszczano wcześniej nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

Kluczowe znaczenie ma art. 292 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko wtedy, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Drewniane słupy, linia napowietrzna, kabel lub inne elementy infrastruktury mogą spełniać ten warunek, jeżeli były widoczne i stale służyły wykonywaniu przesyłu.

Do zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie. Co do zasady okres wynosi 20 lat przy dobrej wierze i 30 lat przy złej wierze. W podobnych sprawach operatorzy najczęściej powołują się na 30-letni termin, ponieważ urządzenia były posadowione bez jednoznacznej zgody właściciela albo bez dokumentów, które dziś da się łatwo wykazać.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt II CSK 346/08, wskazywał, że zajęcie cudzej nieruchomości i umieszczenie na niej urządzeń przesyłowych bez uzyskania tytułu prawnego co do zasady przemawia za złą wiarą posiadacza. Nie oznacza to jednak automatycznie przegranej właściciela działki w każdej sprawie. Każdorazowo trzeba zbadać dokumenty i historię konkretnej linii.

Co operator musi wykazać, powołując się na zasiedzenie?

W sporze o słupy na działce operator powinien wykazać nie tylko wiek urządzeń, lecz także to, że korzystał z nieruchomości jak uprawniony ze służebności. Istotne są zwłaszcza protokoły odbioru, mapy, dokumentacja techniczna, decyzje lokalizacyjne, ewidencja środków trwałych, dokumenty przekształceń przedsiębiorstwa oraz dowody modernizacji lub remontów.

Znaczenie ma również następstwo prawne. Jeżeli przed laty urządzenia należały do przedsiębiorstwa państwowego albo były wykonywane w realiach dawnej jednolitej własności państwowej, trzeba szczegółowo ustalić, na czyją rzecz wykonywano posiadanie i od kiedy obecny operator może doliczać okres posiadania poprzedników. W orzecznictwie pojawiały się rozstrzygnięcia dotyczące takich sytuacji, w tym wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2009 r., sygn. akt IV CSK 291/2009. Nie należy jednak opierać oceny wyłącznie na jednym cytacie, bo wynik zależy od dokumentów konkretnego przedsiębiorstwa i historii urządzeń.

Jeżeli operator nie potrafi wykazać ciągłości posiadania albo zakres obecnego korzystania jest szerszy niż historyczne korzystanie, właściciel może mieć argumenty do kwestionowania zasiedzenia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy pierwotnie istniała inna linia, doszło do istotnej przebudowy, zmiany przebiegu albo poszerzenia pasa eksploatacyjnego.

Czy można żądać wynagrodzenia albo odszkodowania?

Jeżeli zasiedzenie służebności rzeczywiście nastąpiło, właściciel działki co do zasady nie może skutecznie żądać ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu w tym samym zakresie. Traci też możliwość żądania wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości za okres poprzedzający zasiedzenie w zakresie objętym nabytym prawem. Taki kierunek wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt II CSK 639/15.

Inaczej może być wtedy, gdy operator nie udowodni zasiedzenia, korzysta z większej części gruntu niż wynikałoby to z ewentualnej służebności, przebudował urządzenia bez podstawy prawnej albo doszło do szkody niezwiązanej z samym istnieniem słupów. W takiej sytuacji można rozważyć roszczenia o wynagrodzenie, odszkodowanie, przywrócenie stanu zgodnego z prawem albo uregulowanie korzystania z działki w umowie.

Właściciel powinien też odróżnić wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości od roszczeń dotyczących szkody. Jeżeli stary słup przewróci się, uszkodzi ogrodzenie, zagraża osobom albo powoduje konkretne straty, sprawa wymaga odrębnej oceny odpowiedzialności operatora za utrzymanie urządzeń.

Stare drewniane słupy i zagrożenie bezpieczeństwa

Nawet jeżeli operator ma służebność, nie oznacza to prawa do utrzymywania urządzeń w sposób niebezpieczny. Służebność uprawnia do korzystania z cudzej nieruchomości w określonym zakresie, ale nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku utrzymywania własnej infrastruktury w należytym stanie technicznym.

Jeżeli słupy są spróchniałe, pochylone, osadzone w luźnym gruncie albo stwarzają realne zagrożenie, warto skierować do operatora pisemne zgłoszenie awarii lub zagrożenia. Pismo powinno zawierać dokładny opis, zdjęcia, lokalizację, termin na podjęcie działań oraz żądanie zabezpieczenia, naprawy albo wymiany urządzeń. Dobrze jest wysłać je w sposób pozwalający potwierdzić doręczenie.

W takim piśmie nie trzeba od razu uznawać zasiedzenia. Można wyraźnie zaznaczyć, że zgłoszenie dotyczy bezpieczeństwa i stanu technicznego urządzeń, a nie potwierdzenia prawa operatora do korzystania z działki.

Zmiana położenia słupów lub sposobu wykonywania służebności

Jeżeli służebność istnieje, ale słupy w obecnym miejscu istotnie utrudniają korzystanie z działki, możliwa jest próba zmiany sposobu wykonywania służebności. Podstawą do rozważenia takiego żądania jest art. 291 Kodeksu cywilnego, stosowany odpowiednio do tego typu sytuacji. Przepis ten pozwala żądać zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności z powodu ważnej potrzeby gospodarczej właściciela nieruchomości obciążonej, jeżeli zmiana nie przyniesie niewspółmiernego uszczerbku uprawnionemu.

W praktyce może chodzić o przesunięcie słupów na granicę działki, zmianę przebiegu linii, przełożenie przewodu albo zastąpienie fragmentu infrastruktury innym rozwiązaniem technicznym. Trzeba jednak liczyć się z tym, że jeżeli inicjatywa wychodzi od właściciela działki i nie wynika z winy operatora, koszty takiej zmiany mogą obciążać właściciela. Kwestia kosztów powinna być każdorazowo ustalona w porozumieniu albo rozstrzygnięta przez sąd.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt III CZP 36/10, potwierdza możliwość stosowania konstrukcji zmiany sposobu wykonywania służebności w odniesieniu do urządzeń przesyłowych. To rozwiązanie bywa bardziej realne niż żądanie całkowitego usunięcia słupów, zwłaszcza gdy zasiedzenie jest dobrze udokumentowane.

Jakie kroki podjąć po odmowie operatora?

Po otrzymaniu odmowy usunięcia słupów nie warto poprzestawać na ogólnym piśmie operatora. Najpierw należy zażądać dokumentów potwierdzających zasiedzenie i sprawdzić, czy w piśmie wskazano konkretną podstawę prawną, datę rozpoczęcia posiadania, poprzedników prawnych oraz zakres służebności.

Następnie warto porównać stanowisko operatora z dokumentami nieruchomości: księgą wieczystą, mapą zasadniczą, wypisem z rejestru gruntów, archiwalnymi mapami i dokumentacją budowlaną. Jeżeli planowana jest budowa domu albo inna inwestycja, trzeba ustalić, czy słupy kolidują z projektem i czy możliwe jest techniczne przesunięcie linii.

Jeżeli operator nie przedstawi dowodów albo jego stanowisko jest niepełne, można ponowić wezwanie, zaproponować odpłatne ustanowienie służebności przesyłu, podjąć negocjacje w sprawie przebudowy albo skierować sprawę do sądu. W razie sporu sądowego należy liczyć się z opinią biegłego geodety lub specjalisty z zakresu infrastruktury telekomunikacyjnej.

FAQ

Czy pismo operatora o zasiedzeniu kończy sprawę?

Nie. Pismo operatora jest jego stanowiskiem, ale nie zastępuje orzeczenia sądu ani dokumentów potwierdzających tytuł prawny. Właściciel może żądać dowodów i kwestionować zasiedzenie, jeżeli operator nie wykazuje jego przesłanek.

Czy można usunąć słupy samodzielnie?

Nie należy tego robić. Samowolne usunięcie albo uszkodzenie urządzeń telekomunikacyjnych może narazić właściciela na odpowiedzialność cywilną, a w określonych sytuacjach również na inne konsekwencje prawne. Bezpieczną drogą jest pisemne wezwanie operatora, negocjacje albo postępowanie sądowe.

Czy po zasiedzeniu służebności można dostać wynagrodzenie?

Co do zasady nie za ten sam zakres korzystania z gruntu, który został objęty zasiedzeniem. Możliwe są jednak odrębne roszczenia, jeżeli operator korzysta z działki szerzej niż wynika z zasiedzenia, wyrządził konkretną szkodę albo przebudował urządzenia bez podstawy prawnej.

Czy stary słup musi zostać wymieniony przez operatora?

Jeżeli stan techniczny słupa stwarza zagrożenie, operator powinien zareagować na zgłoszenie i utrzymywać urządzenia w stanie bezpiecznym. Właściciel powinien udokumentować zagrożenie zdjęciami i wezwać operatora do kontroli, zabezpieczenia lub naprawy.

Kto płaci za przeniesienie słupów?

Jeżeli przeniesienie wynika wyłącznie z potrzeby właściciela działki, koszty mogą obciążać właściciela. Jeżeli jednak przebudowa jest konieczna z powodu złego stanu urządzeń, błędnego przebiegu albo braku tytułu prawnego operatora, kwestia kosztów wymaga odrębnej analizy.

Podsumowanie

W sprawie słupów Orange na działce najważniejsze jest ustalenie, czy operator rzeczywiście nabył służebność przez zasiedzenie i w jakim zakresie. Jeżeli zasiedzenie jest udowodnione, żądanie usunięcia słupów oraz zapłaty wynagrodzenia za wcześniejsze korzystanie z gruntu zwykle będzie trudne. Nie oznacza to jednak, że właściciel jest pozbawiony ochrony. Może żądać dokumentów, reagować na zagrożenie bezpieczeństwa, negocjować zmianę przebiegu linii albo w odpowiednich warunkach dochodzić zmiany sposobu wykonywania służebności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt II CSK 346/08
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt II CSK 639/15
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt IV CSK 291/2009
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt III CZP 36/10

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.