Przywrócenie służebności pokoju

Kiedy wygasa służebność?

Treścią służebności mieszkania jest możliwość korzystania z cudzej nieruchomości poprzez zamieszkiwanie na niej oraz korzystanie z pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku (art. 302 § 1 Kodeksu cywilnego, w skrócie: K.c.).

Służebność mieszkania jest tzw. służebnością osobistą, która przysługuje oznaczonej osobie fizycznej (art. 296 K.c.). Służebność osobista wygasa w szczególności wskutek zrzeczenia się uprawnionego. Służebność jest bowiem jednym z ograniczonych praw rzeczowych, a zgodnie z art. 246 K.c. „jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej. Jednakże gdy ustawa nie stanowi inaczej, a prawo było ujawnione w księdze wieczystej, do jego wygaśnięcia potrzebne jest wykreślenie prawa z księgi wieczystej”.

Jak wynika z powyższego przepisu, zasadniczo zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego następuje z mocy złożonego oświadczenia woli. Należy jednak pamiętać, że jeżeli prawo było ujawnione w księdze wieczystej, do jego wygaśnięcia potrzebne jest wykreślenie prawa z księgi wieczystej.

W opisywanej przez Pana sprawie tak też się stało, w związku z czym należy przyjąć, że wskutek zrzeczenia się przez uprawnionego służebność wygasła.PRZYCISK_1]

Jak przywrócić służebność, która wygasła?

Aby przywrócić służebność, która wygasła, konieczne jest jej ponowne ustanowienie. Ustanowienie służebności następuje w drodze umowy, przy czym wymagane jest (zgodnie z art. 245 § 2 K.c.), aby oświadczenie właściciela nieruchomości było wyrażone w formie aktu notarialnego. Natomiast nabywca prawa służebności może nawet złożyć swoje oświadczenie woli przez czynności dorozumiane.

Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z 12 maja 2000 r. (sygn. akt V CKN 30/00), zgodnie z którym „w formie aktu notarialnego powinno być złożone nie tylko oświadczenie o ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości, ale także oświadczenie o zobowiązaniu się do ustanowienia takiego prawa”.

Nie ma możliwości przywrócenia służebności mieszkania na innej drodze niż umowa z właścicielem mieszkania.

Obciążenia nieruchomości służebnością osobistą nie może nastąpić wbrew woli i zgodzie właściciela nieruchomości. Potwierdza to także orzecznictwo sądowe, np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1978 r. (sygn. akt III CZP 1/78).

Ponadto w przedstawionej sytuacji brak jest podstawy prawnej, która upoważniałaby Pana do wniesienia wniosku o ustanowienie takiej służebności wbrew woli właściciela mieszkania.

Odwołanie darowizny mieszkania

Jeśli chodzi o odwołanie darowizny mieszkania, to de facto odwołać ją może nie Pan, lecz Pańscy rodzice, którzy darowali nieruchomość Pańskiej córce – jeśli wystąpiły ku temu przesłanki.

Sytuacja ta uregulowana jest w art. 898 K.c., który stanowi: „darczyńca może odwołać darowiznę, nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności”.

Jedyną przesłanką dopuszczalności odwołania darowizny jest w tym wypadku rażąca niewdzięczność obdarowanego, która musi przy tym wystąpić po zawarciu umowy darowizny. W doktrynie i orzecznictwie przez pojęcie rażącej niewdzięczności rozumie się takie czynności obdarowanego (działania lub zaniechania), które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy (zarówno przeciwko życiu, zdrowiu i czci, jak i przeciwko mieniu) oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą (np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby mimo oczywistej możliwości). Przyjmuje się jednak, że przez taką regulację nie przesądził o tym, że czyn musi być skierowany bezpośrednio przeciwko osobie darczyńcy. Odwołanie darowizny może uzasadniać również niewłaściwe zachowanie się obdarowanego wobec osoby bliskiej darczyńcy, zwłaszcza w sytuacji, gdy obdarowany, kierując nieprzyjazne działania przeciwko osobie bliskiej darczyńcy, zamierza oddziałać pośrednio na darczyńcę. Może to mieć miejsce np. w razie znęcania się obdarowanego nad psychicznie chorym czy też kalekim dzieckiem darczyńcy albo nad znajdującym się w takim samym stanie jego małżonkiem. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 22 marca 2001 r. (sygn. akt V CKN 1599/00).

Za zachowanie uzasadniające odwołanie darowizny Sąd Najwyższy uznał, że brak odpowiedniej reakcji obdarowanej córki na przestępne zachowanie się jej męża wobec jej matki oraz bierna i tolerancyjna postawa w stosunku do jego czynów mogą być poczytane córce za ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych, uzasadniające odwołanie darowizny dokonanej na jej rzecz. Z naciskiem jednak należy podkreślić, że takie pasywne zachowanie się obdarowanego może uzasadniać odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności jedynie w wypadku, gdy ma on realne możliwości podejmowania działań (orzeczenie z dnia 19 października 1949 r.; WaC 108/49, PiP 1950, nr 8-9, s. 179).

Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności

O istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym wypadku konkretne okoliczności, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonym środowisku społecznym.

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 K.c.).

Dla osiągnięcia skutku rzeczowego, czyli faktycznego odzyskania własności nieruchomości, darczyńcy (czyli Pańscy rodzice) po odwołaniu darowizny powinni wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanej (Pańskiej córki) do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę.

Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r. (sygn. akt III CZP 32/66) stanowi, że: „oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu”. Stanowisko to Sąd Najwyższy podtrzymał w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 28 września 1979 r. (sygn. akt III CZP 15/79).

Zgodnie z art. 899 § 1 i 2 K.c. darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego, jak również darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył.

Z praktyki wiem, że odwołać darowiznę jest bardzo trudno. Aby to się udało, muszą istnieć naprawdę mocne argumenty i dowody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z 12 maja 2000 r. sygn. akt V CKN 30/00
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1978 r. sygn. akt III CZP 1/78
4. Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r. sygn. akt III CZP 32/66
5. Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 28 września 1979 r. (sygn. akt III CZP 15/79

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.