Bezumowne korzystanie z gruntu a zasiedzenie służebności

P 10/16 – co zmieniło się przy dawnym zasiedzeniu urządzeń przesyłowych

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16, ma bezpośrednie znaczenie dla sporów, w których przedsiębiorca twierdzi, że jeszcze przed 3 sierpnia 2008 r. nabył przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treścią późniejszej służebności przesyłu.

Przed wprowadzeniem służebności przesyłu do Kodeksu cywilnego orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało konstruowanie takiego prawa na podstawie przepisów o służebności gruntowej. Pozwalało to przedsiębiorcom przesyłowym powoływać się na zasiedzenie mimo braku szczególnej regulacji ustawowej dotyczącej służebności przesyłu.

W wyroku P 10/16 Trybunał zakwestionował wykładnię art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, która umożliwiała przedsiębiorcy przesyłowemu lub Skarbowi Państwa nabycie przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ K.c. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w sytuacji objętej sentencją, w szczególności przy braku wskazanych w niej decyzji administracyjnych ograniczających korzystanie z nieruchomości.

Orzeczenie dotyczy zatem konkretnej interpretacji przepisów o dawnym zasiedzeniu. Nie oznacza zniesienia służebności przesyłu jako instytucji prawnej ani automatycznego wygaśnięcia wszystkich praw przedsiębiorców do korzystania z cudzych nieruchomości.

Czy wyrok TK P 10/16 obowiązuje i można się na niego powoływać?

Wyrok został zamieszczony w Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Zbiorze Urzędowym, seria A z 2026 r., poz. 1. Według informacji dostępnych na 13 października 2026 r. nie został jednak ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Publikacja w zbiorze orzecznictwa TK nie jest tym samym co ogłoszenie w Dzienniku Ustaw przewidziane w art. 190 Konstytucji RP.

W sądach powszechnych ujawniły się odmienne stanowiska co do konsekwencji tej sytuacji. Część sądów uznaje, że brak urzędowego ogłoszenia uniemożliwia przypisanie wyrokowi skutku derogacyjnego i wykorzystanie go jako podstawy wznowienia prawomocnie zakończonych postępowań. Inne składy dopuszczają uwzględnianie wyroku w ocenie konstytucyjności dotychczasowej wykładni, wskazując, że odmowa publikacji nie powinna sama w sobie pozbawiać ochrony praw właścicieli nieruchomości.

Nie można więc obecnie przyjąć ani tego, że P 10/16 automatycznie unieważnił każde dawne zasiedzenie, ani tego, że wcześniejsza linia orzecznicza pozostaje bezspornie aktualna. W konkretnym postępowaniu znaczenie mają data deklarowanego zasiedzenia, rodzaj służebności, podstawa prawna korzystania z działki, treść rozstrzygnięcia TK oraz stanowisko sądu rozpoznającego sprawę.

Jeśli przedsiębiorca przedstawia prawomocne postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia, nie należy traktować go jako automatycznie uchylonego wskutek P 10/16. Ewentualne wzruszenie prawomocnego orzeczenia wymaga odrębnej analizy przesłanek, dopuszczalności i terminów właściwego nadzwyczajnego środka procesowego.

Co szczególnie ważne, P 10/16 nie usuwa skutków odrębnych, skutecznych umów, decyzji wywłaszczeniowych lub administracyjnych ani innych tytułów prawnych, które trzeba zbadać niezależnie od zasiedzenia.

Czy firma może zasiedzieć część działki pod odciągi masztu?

W opisanej sytuacji najczęściej nie chodzi o zasiedzenie własności fragmentu działki, lecz o zasiedzenie służebności. Firma nie musi twierdzić, że stała się właścicielem pasa gruntu zajętego przez odciągi. Może natomiast podnosić, że przez wieloletnie korzystanie z cudzej nieruchomości nabyła prawo odpowiadające treścią służebności.

Jeżeli odciągi masztu są zakotwione w gruncie i służą utrzymaniu urządzenia należącego do przedsiębiorcy, sprawa może być oceniana przez pryzmat służebności przesyłu albo historycznej konstrukcji służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Zależy to przede wszystkim od rodzaju urządzenia, sposobu jego wykorzystania i okresu, z którym przedsiębiorca wiąże nabycie prawa.

Służebność przesyłu nie oznacza nabycia własności gruntu. Jest ograniczonym prawem rzeczowym pozwalającym przedsiębiorcy korzystać z nieruchomości w oznaczonym zakresie, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń. W przeciwieństwie do klasycznej służebności gruntowej nie wymaga wskazania nieruchomości władnącej, ponieważ ustanawia się ją na rzecz przedsiębiorcy.

Nie wystarczy samo twierdzenie firmy, że urządzenia stoją od wielu lat. Trzeba ustalić, kto, od kiedy, w jakim zakresie i na jakiej podstawie korzystał z gruntu. Istotne będzie także, czy istniała umowa, decyzja administracyjna, zgoda właściciela albo inny tytuł prawny.

Przed zastosowaniem przepisów o służebności przesyłu należy ponadto ustalić przeznaczenie masztu. Inaczej może wyglądać ocena odciągów urządzenia należącego do przedsiębiorstwa przesyłowego, a inaczej masztu stanowiącego samodzielną konstrukcję reklamową, pomiarową lub inną instalację nieobjętą art. 49 § 1 K.c. Samo określenie obiektu jako masztu nie przesądza, że chodzi o urządzenie przesyłowe.

Jakie przepisy mają znaczenie przy zasiedzeniu służebności?

Podstawowe znaczenie mają przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące służebności, posiadania oraz zasiedzenia. Zgodnie z art. 172 K.c. posiadacz nieruchomości nabywa własność przez zasiedzenie po 20 latach przy dobrej wierze albo po 30 latach przy złej wierze. Przy zasiedzeniu służebności przepisy o zasiedzeniu własności stosuje się odpowiednio, z uwzględnieniem odrębności posiadania służebności.

Art. 292 K.c. przewiduje, że służebność gruntowa może zostać nabyta przez zasiedzenie wyłącznie wtedy, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Do posiadania służebności odnosi się art. 352 K.c., według którego posiadaczem służebności jest ten, kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym jej treści.

Dla urządzeń przesyłowych znaczenie mają również art. 305¹–305⁴ K.c., regulujące służebność przesyłu. Przepisy te obowiązują od 3 sierpnia 2008 r. i przewidują możliwość obciążenia nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, którego własność stanowią urządzenia określone w art. 49 § 1 K.c. albo który zamierza je wybudować. Do służebności przesyłu odpowiednio stosuje się przepisy o służebnościach gruntowych.

Art. 176 K.c., stosowany odpowiednio do zasiedzenia służebności, reguluje doliczanie okresu posiadania poprzednika. Art. 175 K.c. odsyła natomiast odpowiednio do przepisów o biegu przedawnienia, co ma znaczenie przy ocenie zdarzeń mogących wpływać na bieg zasiedzenia.

Postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia prowadzi sąd w trybie nieprocesowym, na podstawie art. 609 i 610 Kodeksu postępowania cywilnego. Co do zasady właściwy jest sąd rejonowy miejsca położenia nieruchomości. Orzeczenie stwierdzające zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny: potwierdza nabycie prawa z mocy ustawy, jeśli spełniono wszystkie przesłanki.

Trwałe i widoczne urządzenie przy maszcie

W sprawach dotyczących odciągów masztu szczególnie ważna jest przesłanka trwałego i widocznego urządzenia. Nie chodzi o samo sporadyczne chodzenie po cudzym gruncie, lecz o korzystanie z urządzenia będącego rezultatem działania człowieka, które umożliwia lub ułatwia wykonywanie służebności.

Za takie urządzenie mogą być uznane w szczególności zakotwienia w gruncie, betonowe fundamenty, stalowe liny, elementy stabilizujące maszt lub inne trwale wykonane elementy infrastruktury. Samo oznaczenie strefy technicznej na mapie nie zastępuje jednak urządzenia wymaganego przez art. 292 K.c.

Trzeba odróżnić istnienie trwałego urządzenia od jego widoczności oraz od rzeczywistego zakresu korzystania z nieruchomości. Podziemne kotwy mogą wymagać oceny razem z widocznymi linami i pozostałymi elementami instalacji. Urządzenie nie musi zajmować całego obszaru, do którego przedsiębiorca rości sobie prawa, ale musi istnieć podstawa do ustalenia zakresu wykonywanej służebności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano materialny charakter trwałego i widocznego urządzenia oraz jego związek ze sposobem korzystania z nieruchomości. Znaczenie zachowują m.in. wyrok SN z 10 stycznia 1969 r., II CR 516/68, i orzeczenie SN z 17 lutego 1960 r., 2 CR 951/59.

Właściciel powinien dokumentować nie tylko fundament i miejsce zakotwienia odciągów, ale również ich przebieg, wysokość, dostęp ekip technicznych, miejsca wykonywania konserwacji oraz faktyczne ograniczenia korzystania z działki.

Jak liczyć termin zasiedzenia masztu i odciągów?

Obecnie podstawowe terminy zasiedzenia wynoszą 20 lat przy dobrej wierze i 30 lat przy złej wierze. Nie oznacza to jednak, że wystarczy odjąć odpowiednią liczbę lat od dzisiejszej daty albo przyjąć za początek biegu dzień budowy masztu.

Dobra lub zła wiara jest oceniana co do zasady na moment uzyskania odpowiedniego posiadania. Nie wolno automatycznie utożsamiać jej z samym przekonaniem przedsiębiorcy, że urządzenie może legalnie znajdować się na działce. Pozwolenie budowlane, administracyjna akceptacja inwestycji lub tolerowanie urządzenia przez właściciela nie muszą oznaczać dobrej wiary w zakresie posiadania konkretnej służebności.

Okres przed 3 sierpnia 2008 r.

Przed wprowadzeniem do Kodeksu cywilnego służebności przesyłu nie istniała odrębna ustawowa konstrukcja tego prawa. W dotychczasowym orzecznictwie dopuszczano nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Właśnie konstytucyjna dopuszczalność takiej wykładni została zakwestionowana w wyroku P 10/16 w zakresie objętym jego sentencją.

Jeżeli przedsiębiorca wskazuje, że zasiedzenie nastąpiło przed 3 sierpnia 2008 r., należy zbadać jego argumentację z uwzględnieniem P 10/16, aktualnych rozbieżności orzeczniczych oraz historycznej podstawy prawnej korzystania z gruntu.

Przy urządzeniach istniejących od wielu dziesięcioleci znaczenie mogą mieć także dawne terminy zasiedzenia. Przed 1 października 1990 r. zasadniczo wynosiły one 10 lat przy dobrej wierze i 20 lat przy złej wierze. W sprawach obejmujących tę zmianę nie można jednak pomijać przepisów przejściowych, zwłaszcza art. 9 ustawy nowelizującej Kodeks cywilny z 28 lipca 1990 r.

Dodatkowo w sprawach dawnych przedsiębiorstw państwowych trzeba zbadać konsekwencje obowiązującej wcześniej zasady jednolitej własności państwowej. Sam fakt wykonywania czynności przez przedsiębiorstwo państwowe przed 1 lutego 1989 r. nie oznacza, że przedsiębiorstwo nabywało wówczas służebność na własną rzecz. Znaczenie ma także ówczesna własność nieruchomości obciążonej i podmiot, na rzecz którego wykonywano posiadanie.

Posiadanie służebności przesyłu od 3 sierpnia 2008 r.

Od 3 sierpnia 2008 r. istnieje ustawowa możliwość nabycia przez zasiedzenie właściwej służebności przesyłu. Dla tego okresu trzeba wykazać wykonywanie posiadania odpowiadającego treści prawa określonego w art. 305¹ K.c. oraz spełnienie pozostałych wymogów zasiedzenia.

Nie można automatycznie zakładać, że każdy okres korzystania z urządzeń przed 3 sierpnia 2008 r. podlega doliczeniu do biegu zasiedzenia służebności przesyłu. Wcześniejsze orzecznictwo dopuszczało takie doliczanie w określonych sytuacjach, ale po P 10/16 konieczna jest szczególnie ostrożna ocena podstaw tej konstrukcji.

Jeśli przedsiębiorca wykazuje wymagany okres posiadania służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r., sprawa nie jest tożsama z twierdzeniem o nabyciu historycznej służebności gruntowej przed tą datą. Z kolei próba doliczenia okresu sprzed 2008 r. wymaga osobnego uzasadnienia prawnego i dowodowego.

Czy obecna spółka może doliczyć czas korzystania przez państwo?

Obecny posiadacz może w określonych sytuacjach doliczyć czas posiadania poprzednika. Wynika to z art. 176 K.c., stosowanego odpowiednio do służebności. Warunkiem jest jednak wykazanie przeniesienia posiadania, a w sprawach dawnych przedsiębiorstw państwowych również odpowiedniej ciągłości prawnej i faktycznej.

Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że maszt kiedyś należał do państwa, a obecnie należy do spółki. Przedsiębiorca powinien wykazać, kto w danym okresie wykonywał posiadanie, w czyim imieniu, kiedy i na jakiej podstawie nastąpiło przekazanie urządzeń oraz korzystania z nieruchomości.

Znaczenie mogą mieć akty przekształceń przedsiębiorstwa państwowego, dokumenty komercjalizacji, podziału lub połączenia spółek, wykazy przekazywanego majątku, protokoły zdawczo-odbiorcze, dokumentacja techniczna i dowody wykonywania eksploatacji urządzeń.

W określonych stanach faktycznych przeniesienie posiadania może być wykazywane również innymi dowodami niż odrębny protokół przekazania służebności. Nie zwalnia to jednak przedsiębiorcy z udowodnienia rzeczywistego przejścia posiadania. Sama nieprzerwana praca urządzenia nie stanowi dowodu wszystkich niezbędnych przesłanek.

Przy doliczaniu okresów posiadania istotne mogą być również różnice między dobrą a złą wiarą poprzedników, przepisy przejściowe i historyczny status własnościowy nieruchomości.

Znaczenie umowy, zgody właściciela i decyzji administracyjnej

Przed rozważaniem zasiedzenia trzeba osobno ustalić, czy przedsiębiorca dysponuje innym skutecznym tytułem do korzystania z gruntu. Może nim być odpowiednio ustanowiona służebność, umowa o charakterze obligacyjnym albo decyzja administracyjna ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości.

Jeżeli między właścicielem działki a przedsiębiorcą zawarto umowę dzierżawy, najmu, użyczenia lub inną umowę regulującą korzystanie z gruntu, jej treść może przemawiać przeciwko traktowaniu tego samego korzystania jako posiadania służebności prowadzącego do zasiedzenia. Nie można jednak oceniać tego wyłącznie na podstawie nazwy umowy. Liczą się rzeczywiste uprawnienia stron i charakter wykonywanego posiadania.

W przypadku dawnych urządzeń szczególnej uwagi wymagają decyzje wydawane na podstawie przepisów wywłaszczeniowych, w tym art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 70 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 124 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Ostateczna decyzja administracyjna może zapewniać przedsiębiorcy odrębny tytuł do korzystania z nieruchomości, także w związku z utrzymaniem, konserwacją lub naprawą urządzeń, w granicach wynikających z przepisów i konkretnego rozstrzygnięcia. Nie oznacza to automatycznie ustanowienia cywilnoprawnej służebności przesyłu.

Trzeba przy tym sprawdzić, czy decyzja obejmuje konkretną nieruchomość, dane urządzenie i zakres korzystania, a także czy obecny operator może powoływać się na wynikające z niej uprawnienia. Decyzja lokalizacyjna lub pozwolenie na budowę nie muszą być równoważne decyzji dającej prawo trwałego korzystania z cudzego gruntu.

Wyrok P 10/16 nie unicestwia samodzielnych tytułów administracyjnych ani umownych. Jeśli przedsiębiorca wykaże taki tytuł, spór powinien koncentrować się przede wszystkim na jego ważności, zakresie i skutkach, a nie wyłącznie na zasiedzeniu.

Co w przypadku masztu telekomunikacyjnego?

Jeżeli maszt i odciągi należą do infrastruktury telekomunikacyjnej, najpierw należy ustalić, czy są urządzeniami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 49 § 1 K.c. i jaki jest ich związek z wykonywaną działalnością. Dopiero wtedy można ocenić możliwość zastosowania przepisów o służebności przesyłu.

Dostęp do nieruchomości na potrzeby infrastruktury telekomunikacyjnej może podlegać również szczególnym regulacjom, w tym odpowiednim przepisom ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Ten odrębny reżim może przewidywać szczególne zasady uzyskiwania dostępu i rozstrzygania sporów. Nie należy jednak automatycznie stosować go do masztów energetycznych ani utożsamiać szczególnego prawa dostępu z nabyciem służebności przez zasiedzenie.

Bezumowne korzystanie z gruntu a wynagrodzenie właściciela

Brak umowy nie przesądza automatycznie o zasiedzeniu służebności. Może natomiast oznaczać, że przedsiębiorca korzysta z nieruchomości bez skutecznego tytułu prawnego, co otwiera możliwość dochodzenia odpowiednich roszczeń przez właściciela.

Trzeba odróżnić wynagrodzenie za ustanowienie służebności od wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Pierwsze wiąże się z ustanowieniem prawa rzeczowego, zasadniczo na przyszłość, na podstawie umowy lub orzeczenia sądu, w szczególności art. 305² K.c. Drugie dotyczy korzystania bez skutecznego tytułu prawnego i może opierać się na odpowiednio stosowanych przepisach o roszczeniach właściciela wobec posiadacza, m.in. art. 224 i 225 K.c.

Roszczenia za wcześniejsze korzystanie wymagają odrębnej oceny, również pod kątem przedawnienia, dobrej lub złej wiary posiadacza oraz charakteru stosunku prawnego. Nie należy mechanicznie przyjmować, że właściciel zawsze uzyska wynagrodzenie za cały okres istnienia masztu.

Jeżeli przedsiębiorca skutecznie wykaże nabycie służebności przez zasiedzenie, właściciel nie może żądać wynagrodzenia za samo korzystanie mieszczące się w zakresie nabytego prawa. Co więcej, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano również wyłączenie roszczeń o wynagrodzenie za korzystanie odpowiadające zasiedzianej służebności za okres poprzedzający jej nabycie. Nie należy zatem zakładać, że wynagrodzenie za okres sprzed zasiedzenia zawsze pozostanie należne.

Jeżeli natomiast przedsiębiorca korzysta z działki szerzej, niż wynika z istniejącej służebności lub decyzji, konieczna może być osobna ocena roszczeń dotyczących nadmiernego korzystania.

Czy żądanie zapłaty przerywa bieg zasiedzenia?

Nie. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 listopada 2014 r., III CZP 45/14, samo wytoczenie przez właściciela powództwa o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności nie przerywa biegu jej zasiedzenia.

Wynika z tego ważna konsekwencja procesowa: właściciel, który chce zarówno otrzymać zapłatę, jak i przeciwdziałać zasiedzeniu, nie powinien zakładać, że sam pozew o pieniądze zabezpiecza go przed upływem terminu zasiedzenia. Trzeba osobno przeanalizować czynności mogące wpływać na bieg tego terminu w świetle art. 175 K.c. oraz właściwych przepisów proceduralnych.

Jak bronić się przed niekorzystną wyceną firmy?

Wycena przygotowana na zlecenie przedsiębiorcy nie wiąże właściciela gruntu. Jest to materiał, który może stanowić punkt wyjścia do rozmów, ale sam nie przesądza o wysokości należnego wynagrodzenia.

Właściciel może żądać przedstawienia podstaw obliczeń, zakresu planowanej służebności, mapy z oznaczeniem pasa korzystania, stref ograniczeń oraz informacji o dostępie do urządzeń. Przy ustalaniu wynagrodzenia za służebność należy brać pod uwagę rzeczywistą ingerencję w prawo własności, a nie tylko powierzchnię samych fundamentów lub kotew.

Znaczenie mają m.in. powierzchnia faktycznie zajęta lub ograniczona, rodzaj nieruchomości, możliwość korzystania z pozostałej części działki, wpływ urządzeń na gospodarkę leśną, utrudnienia w zabudowie, dojazd do urządzeń, częstotliwość prac konserwacyjnych oraz ewentualne ograniczenia wynikające z norm technicznych.

Nie każdy pas techniczny wskazany przez przedsiębiorcę automatycznie odpowiada zakresowi zasiedzianej służebności. Jeżeli firma twierdzi, że prawo zostało nabyte przez zasiedzenie, powinna wykazać również jego rzeczywisty zakres, ustalany na podstawie historycznego sposobu korzystania z nieruchomości.

Jeżeli strony nie osiągną porozumienia w sprawie ustanowienia służebności, możliwe jest postępowanie sądowe, w którym wysokość odpowiedniego wynagrodzenia może zostać ustalona z wykorzystaniem opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Właściciel powinien jednak najpierw ustalić, czy przedsiębiorca dysponuje istniejącym tytułem do korzystania z gruntu.

Co powinien zrobić właściciel działki?

Przed podpisaniem ugody lub umowy należy zażądać od przedsiębiorcy wskazania konkretnej podstawy prawnej korzystania z gruntu. Jeżeli firma powołuje się na zasiedzenie, powinna określić rodzaj rzekomo nabytego prawa, datę zasiedzenia, zakres służebności i podmioty, których okresy posiadania uwzględnia.

Do weryfikacji przydadzą się przede wszystkim:

• Dokumenty nieruchomości: odpis księgi wieczystej, dokumenty własności, wypis i wyrys z ewidencji gruntów, historyczne mapy oraz dane dotyczące zmian właścicieli.
• Dokumentacja urządzeń: data budowy i oddania do eksploatacji, projekty, mapy powykonawcze, lokalizacja zakotwień, przebieg odciągów oraz dokumenty remontów i przebudowy.
• Podstawy prawne korzystania: umowy, akty notarialne, decyzje administracyjne i wywłaszczeniowe oraz ewentualne postanowienia sądowe o zasiedzeniu.
• Historia operatora: dokumenty sukcesji, przekształceń przedsiębiorstw państwowych, przekazania urządzeń oraz dowody przeniesienia posiadania.
• Dowody faktycznego korzystania: zdjęcia, korespondencja, protokoły kontroli, świadkowie, informacje o dojazdach serwisowych i zakresie ograniczeń nieruchomości.

Jeżeli przedsiębiorca nie udostępnia dokumentów dobrowolnie, w postępowaniu sądowym można wnosić o zobowiązanie go do przedstawienia konkretnych dokumentów mających znaczenie dla sprawy. Właściciel powinien jednocześnie zabezpieczać dostępne we własnym zakresie dowody.

W przypadku sporu o zasiedzenie konieczne może być rozpoznanie sprawy w postępowaniu nieprocesowym z udziałem zainteresowanych podmiotów. Przedmiotem dowodzenia będzie nie tylko upływ czasu, lecz również identyfikacja urządzeń, sposób wykonywania posiadania, granice uprawnienia, tytuły prawne i ewentualne przerwy biegu terminu.

Jeżeli roszczenie dotyczy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, właściwa droga procesowa i konstrukcja żądania mogą być inne niż przy ustanowieniu albo stwierdzeniu zasiedzenia służebności. Nie należy łączyć tych roszczeń bez wcześniejszego sprawdzenia przesłanek materialnoprawnych i procesowych.

FAQ – maszt, odciągi i zasiedzenie służebności

Czy sam maszt stojący 30 lat przesądza zasiedzenie?

Nie. Trzydzieści lat istnienia urządzenia nie jest równoznaczne z trzydziestoma latami prawnie relewantnego posiadania służebności. Trzeba zbadać początek i charakter posiadania, widoczność urządzenia, tytuły prawne, następstwo poprzedników oraz przepisy i orzecznictwo właściwe dla danego okresu. Przy zasiedzeniu opartym na okresie sprzed 3 sierpnia 2008 r. dodatkowo należy uwzględnić spór dotyczący wyroku P 10/16.

Czy wyrok TK P 10/16 oznacza, że przedsiębiorca musi usunąć odciągi?

Nie automatycznie. Wyrok dotyczy określonej konstrukcji zasiedzenia, a nie nakazu usuwania infrastruktury. Przed rozważeniem roszczenia o usunięcie urządzeń trzeba sprawdzić wszystkie możliwe tytuły prawne operatora, w tym umowy, decyzje administracyjne, służebności i ewentualne orzeczenia sądowe.

Czy odciągi masztu mogą być trwałym i widocznym urządzeniem?

Tak. Stalowe liny, betonowe kotwy i inne elementy stabilizujące mogą spełniać wymagania art. 292 K.c., jeżeli tworzą trwałe i widoczne urządzenie służące wykonywaniu służebności. Ocenie podlegają konkretna konstrukcja, jej widoczność i rzeczywisty sposób korzystania z nieruchomości.

Czy firma może zasiedzieć własność części mojej działki?

W typowym sporze dotyczącym urządzeń przesyłowych przedsiębiorca powołuje się na nabycie służebności, a nie własności gruntu. Służebność pozwala korzystać z nieruchomości w określonym zakresie. Zasiedzenie własności jest odrębną instytucją i wymaga posiadania samoistnego nieruchomości, którego nie można utożsamiać ze zwykłym utrzymywaniem odciągów na cudzym gruncie.

Czy mogę nie zgodzić się z wyceną rzeczoznawcy firmy?

Tak. Wycena sporządzona na zlecenie przedsiębiorcy nie przesądza o należnej kwocie. Można zażądać uzasadnienia obliczeń, zweryfikować powierzchnię i zakres obciążenia, przedstawić własną ocenę oraz negocjować warunki. Jeżeli istnieje podstawa do sądowego ustanowienia odpłatnej służebności, wysokość wynagrodzenia może zostać ustalona przez sąd.

Czy można wznowić dawną sprawę o zasiedzenie po wyroku P 10/16?

Nie ma automatycznej możliwości wznowienia każdej prawomocnie zakończonej sprawy. Trzeba zbadać treść wcześniejszego orzeczenia, podstawę ewentualnej skargi o wznowienie, przepisy art. 401¹ i art. 407 K.p.c., terminy oraz wpływ braku ogłoszenia wyroku TK w Dzienniku Ustaw. W orzecznictwie istnieją rozbieżności co do skutków tego braku publikacji, dlatego przed podjęciem czynności procesowych potrzebna jest indywidualna ocena.

Jak ocenić swoją sytuację przed podpisaniem ugody?

Rozsądna kolejność działań polega na ustaleniu rodzaju masztu, odtworzeniu historii zajęcia gruntu, sprawdzeniu decyzji i umów, a następnie ocenie podstaw ewentualnego zasiedzenia. Dopiero po tych ustaleniach można rzetelnie określić, czy negocjować ustanowienie służebności, żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, kwestionować zakres istniejącego prawa czy rozważyć inne roszczenia.

Szczególnej ostrożności wymagają sprawy, w których firma przedstawia wyłącznie datę budowy masztu, powołuje się na dawnych państwowych operatorów albo twierdzi, że wieloletnie korzystanie definitywnie pozbawiło właściciela prawa do jakiejkolwiek zapłaty. Każde takie twierdzenie wymaga niezależnego sprawdzenia na podstawie dowodów i aktualnej oceny prawnej.