Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy służebność osobista mieszkania wpływa na zachowek?

Marek Gola • Opublikowane: 27-04-2018

Przed laty owdowiałem. Na wychowaniu miałem dwie córki. W 1995 r. zawarłem ponownie związek małżeński z wdową, która także na wychowaniu miała dwoje dzieci (syna i córkę). Z naszego małżeństwa dzieci nie ma. W 2012 r. aktem darowizny przekazaliśmy pasierbowi (synowi żony) nieruchomość, którą wspólnie z żoną kupiliśmy. Na naszą rzecz ustanowiona została służebność osobista („nieodpłatne i dożywotnie ograniczone prawo rzeczowe”). Czyli naszą nieruchomość przekazaliśmy za opiekę. Czy siostra pasierba i moje dzieci mogą dochodzić od obdarowanego zachowku? Czy fakt obciążenia nieruchomości służebnością na naszą rzecz ma tu jakieś znaczenie?

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy
Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Co istotne, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Innymi słowy, Pana dzieci i rodzeństwo pasierba ma prawo po Państwa śmierci (każdego z osobna) dochodzić zachowku, licząc go od połowy prawa do nieruchomości, jako zakupionej w ramach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej.

Wymienione dzieci nie będą mogły dochodzić zachowku, względnie będzie on pomniejszony jedynie w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, jeżeli wcześniej same już zostały obdarzone, wówczas darowizny te będą wliczane do zachowku, który jest im należny i będą go pomniejszały. Jednakże przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Drugim sposobem jest wydziedziczenie dzieci. Chodziłoby o sporządzenie testamentu, w którym Pan i żona wydziedziczycie swoje dzieci.

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna wydziedziczenia musi być jednak rzeczywista i uzasadniona. Wskazanie w testamencie przyczyny wydziedziczenia nie zawsze przesądza o skuteczności wydziedziczenia. Dana przyczyna bowiem musi rzeczywiście istnieć, stąd też spadkobierca bezpodstawnie wydziedziczony może dochodzić zachowku, powołując się na bezzasadność wydziedziczenia. Także spadkobierca wydziedziczony w testamencie, któremu już z innych przyczyn nie służy roszczenie o zachowek, może w celu ochrony innego interesu prawnego – żądać ustalenia, że wydziedziczenie jest bezpodstawne (wyr. SN z dnia 9 grudnia 1974 r., I CR 873/74).

Proszę zwrócić uwagę na zwrot „uporczywie”. Dla skutecznego wydziedziczenia nie może bowiem występować jedynie niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Owo niedopełniania względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych musi być uporczywe. Nie należy zatem pomijać jakże istotnego dla Pana zwrotu „uporczywie”. Zachowanie uprawnionego do zachowku odnosi się do osoby spadkodawcy i dotyczy niedopełniania obowiązków rodzinnych względem niego, na przykład niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego, nieudzielanie opieki, brak pomocy w chorobie itp. Należy jednak podkreślić, że wskazane zachowanie musi nosić cechy uporczywości, czyli musi być długotrwałe czy wielokrotne.

Podobny pogląd przyjmuje Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa 887/12, zgodnie z którym „przyczyna wydziedziczenia wymieniona w art. 1008 pkt 3 k.c. polega na uporczywym niedopełnianiu względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Zachowanie takie odnosić się musi do osoby spadkodawcy i dotyczyć niedopełniania obowiązków rodzinnych właśnie względem niego. Doktryna podaje liczne przykłady takiego zachowania, jak np.: niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego, nieudzielanie opieki, brak pomocy w chorobie. Jednak co więcej – zachowanie takie musi nosić cechy uporczywości, czyli być długotrwałe lub wielokrotne. Ocena wykonywania obowiązków rodzinnych, o których mowa w tym przepisie, a obejmujących nie tylko obowiązek alimentacyjny, ale także m.in. obowiązek pieczy i pomocy w chorobie, czy w związku ze stanem zdrowia, jak też w związku z innymi trudnościami życiowymi nie może być jednak oderwana od realiów określonego przypadku.”

Z uwagi na powyższe, każda tego rodzaju sprawa wymaga indywidualnej oceny nie tylko zachowania wydziedziczonego, ale także zachowania samego spadkodawcy. Wyraźnie bowiem podkreślić należy, iż by wydziedziczenie było skuteczne, konieczne będzie wykazanie, że dzieci miały obiektywne możliwości podjęcia kontaktu z Państwem, pomocy Państwu.

Pogląd taki prezentowany jest w tezie wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa 23/14 zgodnie z którym: „dla zasadności wydziedziczenia nie ma decydującego znaczenia wola spadkodawcy, lecz obiektywne istnienie ściśle przewidzianych przez ustawodawcę w art. 1008 k.c. podstaw wydziedziczenia.”.

W opisanym przez Pana stanie faktycznym mamy do czynienia ze służebnością osobistą dożywotnią, co powoduje, że nieruchomość, którą pasierb otrzymał, ma mniejszą wartość aniżeli ta sama nieruchomość, gdyby nie była obciążona służebnością. Gdyby nieruchomość została przekazana w formie dożywocia (nie mylić ze służebnością osobistą, mimo że także jest dożywotnia), wówczas nie byłoby mowy w ogóle o zachowku. W tej sytuacji zachowek występuje, jednakże będzie on liczony od wartości lokalu, która to wartość ustalana będzie z uwzględnieniem obciążającej go służebności. Innymi słowy służebność osobista ma takie znaczenie, że pomniejsza wartość nieruchomości, która to wartość jest podstawą liczenia zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Służebność byłej żony ojca

W 2009 ojciec podarował mi dom, ustanawiając sobie i jego żonie służebność mieszkaniową. W 2013 ojciec rozwiódł się z żoną. Ale ona nie...

Wykreślenie dożywocia dla niepełnosprawnego brata

Ojciec przepisał na mnie kilka lat temu dom, wpisując na rzecz siebie i mojego brata dożywocie. Ojciec niedawno zmarł. Mój brat jest niepełnosprawny...

Wpis o przyjęciu jako domownika w służebności mieszkania

Przekazałam swój dom krewnym w zamian za służebność mieszkania. Notariusz jednak dokonał wpisu o „przyjęciu jako domownika”. Czy mogę...

Czy można ustanowić służebność mieszkania na udziale?

Po śmierci męża przeprowadziłam się z dwójką małoletnich dzieci do niedużego mieszkania rodziców. Z racji zadłużenia i upadłości...

Wpis w akcie darowizny rocznej wartość służebności osobistej

Przed 10 laty moja mama kupiła mieszkanie od urzędu miasta i jednocześnie dokonała aktu darowizny na rzecz mojej osoby. Kupno mieszkania i akt...

Mieszkanie przepisane w zamian za opiekę i brak możliwości opiekowania się osobą

Witam ciocia przepisała mi mieszkanie notarialnie w zamian za opiekę i od niedawna jestem tam zameldowany. Ciocia jest osobą samotną, teraz...

Brak korzystania ze służebności osobistej od 5 lat

Czy jest możliwe zniesienie służebności osobistej, jeśli siostra, która miała zapisaną służebność, wyprowadziła się 5 lat temu i nie korzysta...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »