Zakres i sposób wykonywania służebności osobistej
Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.), Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.).
W pierwszej kolejności należałoby wyraźnie podkreślić, iż zasadne jest zbadanie zakresu służebności osobistej. Stosownie do treści art. 298 K.c. zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania wynika, w braku innych danych, z osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych.
Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich wykonywania.
Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie. Inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletniości. Można się umówić, że po śmierci uprawnionego służebność mieszkania przysługiwać będzie jego dzieciom, rodzicom i małżonkowi.
Jak wskazuje się w doktrynie – „zakres i sposób wykonywania służebności osobistej określa przede wszystkim umowa stron, a dopiero w braku postanowień umowy stosuje się kryterium osobistych potrzeb uprawnionego, wynikających z rodzaju służebności, zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych, które w warunkach wiejskich odgrywają dużą rolę, zwłaszcza przy wykonywaniu służebności mieszkania i innych służebności o charakterze przeważnie alimentacyjnym, na rzecz starszych wiekiem rolników. Kryteria te są zmienne i zależne od okoliczności faktycznych występujących w sprawie.”*
Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›
Służebność mieszkania
W doktrynie wątpliwości budzi sposób rozumienia pojęcia „potrzeby”, które może być subiektywne (wybór wspólnego życia) lub obiektywne (konieczność pomocy), przy czym dopuszcza się liberalne podejście w tym zakresie, uzasadnione osobistą potrzebą posiadania drugiej osoby w gospodarstwie domowym, której obecność jest niezbędna.
Ustalając zakres służebności osobistej, należałoby zatem odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie, jaki jest zakres, a następnie czy jest on wykonywany. Jeżeli tak, to potrzeby, o których mowa powyżej, nie występują. Tym samym można po pierwsze lekceważyć zdanie matki i siostry, a po drugie – ograniczyć mamie uprawnienia jedynie do tych, które są zapisane w służebności.
Nadto pozwalam sobie wskazać, że istotna z punktu widzenia Pani interesu jest treść art. 303 K.c., zgodnie z którym:
„Art. 303. Jeżeli uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zamiany służebności na rentę.”
Uchybienia ze strony uprawnionego, mogące stanowić podstawę żądania zamiany służebności na rentę, muszą mieć charakter rażących. Przepis używa pojęcia uchybień w liczbie mnogiej, z czego wynika, że pojedyncze uchybienie nie może stanowić podstawy zamiany służebności na rentę nawet wówczas, gdy jest poważne, a nawet rażące.
Wyraźnie podkreślić należy nadto, iż zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 stycznia 1992 r., sygn. akt I ACr 484/91: „w świetle przepisu art. 303 kc roszczenie o zamianę służebności osobistej na rentę przysługuje wyłącznie właścicielowi nieruchomości obciążonej i to tylko w wypadku, gdy uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa.”
* Rudnicki Stanisław, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Warszawa 2007 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII) ss. 584
[SZARY]
Przykłady
Podsumowanie
Służebność osobista mieszkania daje uprawnionemu szeroką ochronę, ale jej wykonywanie nie może naruszać praw właścicieli nieruchomości ani porządku domowego. Mama ma prawo przyjmować bliskich, lecz nie oznacza to, że siostra może traktować nieruchomość jak własną czy doprowadzać do konfliktów. Właściciele mogą domagać się ochrony swoich praw, a w skrajnych przypadkach nawet zamiany służebności na rentę. Najważniejsze jest znalezienie równowagi między prawami uprawnionego a spokojem i bezpieczeństwem domowników.
Oferta porad prawnych
Służebność osobista ma na celu zapewnienie uprawnionemu godnych warunków życia, ale nie może prowadzić do nadużyć ani zakłócania porządku. Mama ma prawo do odwiedzin i kontaktów rodzinnych, jednak właściciele mogą sprzeciwić się zachowaniom, które naruszają ich własność. Kluczowe jest rozróżnienie między rzeczywistą potrzebą wsparcia a próbą wykorzystania służebności wbrew jej przeznaczeniu.
[KONIEC]
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 stycznia 1992 r., sygn. akt I ACr 484/91
