Umowa dożywocia a żądania darczyńcy, kiedy obowiązki obdarowanego budzą wątpliwości

Definicja umowy dożywocia

Odpowiedź zależy przede wszystkim od treści aktu notarialnego. To w nim określono, jakie świadczenia miałam zapewnić darczyńcy w zamian za przekazanie nieruchomości.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym:

Art. 908 Kodeksu cywilnego
§ 1. Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.
§ 2. Jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.
§ 3. Dożywocie można zastrzec także na rzecz osoby bliskiej zbywcy nieruchomości.

Z tego przepisu wynika, że obowiązkiem obdarowanego jest zapewnienie dożywotnikowi odpowiednich warunków utrzymania, w tym również przyjęcie go jako domownika – chyba że umowa notarialna określa inaczej.

Zakres obowiązków obdarowanego

Jeżeli w umowie znalazły się inne postanowienia, to one decydują o faktycznym zakresie obowiązków. W braku szczególnych zapisów zastosowanie ma art. 908 k.c. Oznacza to, że obdarowany ma obowiązek zapewnić mieszkanie, wyżywienie, odzież, światło, opał, pomoc w chorobie oraz godny pogrzeb.

W praktyce sądy często przyjmują, że przyjęcie dożywotnika jako domownika jest podstawowym obowiązkiem obdarowanego. Jeżeli jednak dom darczyńcy stał się własnością obdarowanego, to on decyduje o ewentualnych remontach i zmianach w budynku.

Możliwość zmiany lub rozwiązania umowy

W sytuacjach, gdy dochodzi do poważnych konfliktów między stronami, możliwe jest żądanie zmiany lub rozwiązania umowy.

Art. 913 Kodeksu cywilnego
§ 1. Jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień.
§ 2. W wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie.

Sądy podkreślają, że „wypadek wyjątkowy” zachodzi wtedy, gdy występuje element krzywdzenia dożywotnika lub zła wola ze strony nabywcy. Zwykłe nieporozumienia nie wystarczą. Przykładem wyjątkowych okoliczności może być porzucenie nieruchomości przez nabywcę, brak świadczeń, agresja wobec dożywotnika czy wyjazd na stałe za granicę bez zapewnienia opieki.