Kategoria: Służebność drogi

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością drogi lub przejazdu?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ustanowienie służebności drogi koniecznej

Marek Gola • Opublikowane: 11-03-2014

Jestem właścicielem pewnej nieruchomości na wsi, w której bywam kilka razy do roku. Przez moją działkę prowadzi droga dojazdowa do innej posesji, która należy do mojej siostry. Niedawno siostra z mężem wystąpili o ustanowienie służebności drogi koniecznej, mimo że mają już zapewniony dojazd do swojej nieruchomości z drugiej strony (chociaż droga, z której korzystają obecnie, jest dłuższa niż ta, która prowadzi przez naszą działkę). Razem z żoną chcielibyśmy załatwić sprawę polubownie; nie mamy nic przeciwko temu, by siostra korzystała z naszej drogi, nie chcemy jednak zostać obciążeni jakimiś opłatami z tego powodu. Czy napisanie do siostry listu z propozycją podpisania umowy notarialnej i ustanowienia służebności za wynagrodzeniem 200 zł rocznie jest dobrym pomysłem? Czy siostra może jeszcze wycofać pozew (jeśli tak – do kiedy może to zrobić)? Czy sąd może nas zobowiązać do utrzymywania tej drogi, chociaż korzystamy z niej rzadko, i obciążyć kosztami ustanowienia służebności? Czy mogą zostać ustanowione dwie drogi konieczne (jedna na przejście, druga na przejazd)? Załączam wezwanie z sądu i pozostałe dokumenty, które posiadam.

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata
Otrzymałam bardzo precyzyjną, fachowo przygotowaną poradę prawną. 
Anna, księgowa, 56 lat
Profesjonalna porada
Maria
Pierwszy kontakt jakiś czas temu, a teraz był kolejny kontakt i porada równie profesjonalna.
Zdzisław, 42 lata, technik mechanik

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (zwanego dalej K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej K.p.c.).

Odpowiadając na Pańskie pytania, należy wskazać, że w chwili obecnej z uwagi na doręczone Panu wezwanie do osobistego stawiennictwa zasadne jest sprawdzenie, czy do odpisu wniosku nie zostało dołączone zawiadomienie o możliwości złożenia odpowiedzi na wniosek. Z przesłanego przez Pana wezwania nie wynika, jakoby został Pan poinformowany o swoich prawach. Z uwagi na brak takiego zawiadomienia zasadne jest podniesienie, że Pana prawem jest złożenie odpowiedzi na wniosek o ustanowienie drogi koniecznej. Jako uczestnicy postępowania mogą Państwo (jest to Państwa uprawnienie, nie obowiązek) wnieść do sądu rozpoznającego sprawę odpowiedź na wniosek. Z treści załączonych przez Pana dokumentów nie wynika, jakoby przewodniczący miał zarządzić wniesienie odpowiedzi na wniosek i wskazać termin, w którym taka odpowiedź winna być złożona. Przewodniczący może bowiem zarządzić wniesienie odpowiedzi na wniosek w wyznaczonym terminie, nie krótszym jednak niż dwa tygodnie. W przypadku braku zakreślonego przez sąd terminu odpowiedź na wniosek może być wniesiona do czasu pierwszego posiedzenia. W tym miejscu należy podnieść, że złożenie odpowiedzi na wniosek z naruszeniem wskazanego przez sąd terminu lub z naruszeniem terminu ustawowego – nie później niż na pierwszym posiedzeniu – skutkować będzie zwrotem takiej odpowiedzi.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Z uwagi na powyższe, odpowiadając na Pańskie pierwsze pytanie, należy wskazać, że powinien Pan napisać list nie do siostry, lecz do sądu. Taki list powinien być odpowiedzią na wniosek i wskazywać Państwa stanowisko w sprawie. Brak takiej odpowiedzi może skutkować przyjęciem przez sąd zgody na rozwiązanie zaproponowane przez siostrę i jej małżonka. Powyższe wynika z art. 230 K.p.c, zgodnie z którym gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Odpowiedź na wniosek, jak każde pismo procesowe, winna zawierać:

  1. oznaczenie sądu, do którego jest skierowana, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
  2. oznaczenie rodzaju pisma;
  3. osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, tj. wskazanie, iż zgadzają się Państwo na ustanowienie służebności drogi koniecznej, ale pod pewnymi warunkami, które winny być dokładnie opisane;
  4. podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
  5. wymienienie załączników;
  6. podanie Państwa miejsca zamieszkania oraz numerów PESEL.

Odpowiedź na wniosek winna być złożona w sądzie w trzech egzemplarzach: jeden dla sądu, dwa kolejne dla Pańskiej siostry i jej męża.

Jeżeli Państwa wolą jest wycofanie sprawy z sądu, zasadne jest skierowanie odpowiedzi na wniosek do sądu, przy jednoczesnym skierowaniu do siostry i jej męża pisma zawierającego prośbę polubownego zakończenia sprawy i chęci ustanowienie na ich rzecz służebności drogi koniecznej, przy jednoczesnym wskazaniu warunków takiej służebności. Wycofanie wniosku w chwili obecnej jest zatem możliwe.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie ma przepis art. 145 K.c., zgodnie z którym:

§ 1. Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna).

§ 2. Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.

§ 3. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

 

Powyższy przepis zawiera zwroty nieostre, takie jak: „nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej”, „z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić”, „interes społeczno-gospodarczy”.

 

Powyższe wskazuje, że każdą taką sprawę należy rozpatrywać indywidualnie, mając na uwadze nie tylko potrzeby uprawnionego, tj. właściciela nieruchomości sąsiedniej niemającej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, lecz także interes społeczno-gospodarczy uprawnionego i ewentualnie obciążonego taką służebnością drogową.

Służebność drogi koniecznej może być ustanowiona na rzecz nieruchomości, która:

  1. nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub
  2. nie ma odpowiedniego dostępu do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich.

W Państwa sprawie ważna jest treść § 2 powyższego przepisu, zgodnie z którym przeprowadzenie drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. W tym miejscu wskazać należy na wyrok sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1985 r. (sygn. akt III CRN 311/84), w którym wyrażono pogląd, że „w zasadzie wykluczone jest przeprowadzenie drogi koniecznej przez siedlisko nieruchomości obciążonej. Z kolei § 3 wspomnianego przepisu wymaga, by przeprowadzenie drogi koniecznej uwzględniało interes społeczno-gospodarczy”.

„Z treści art. 145 Kodeksu cywilnego wynika, że ustanowienie służebności drogi koniecznej może nastąpić nie tylko wtedy, gdy nieruchomość w ogóle nie ma dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, ale także, gdy dostęp co prawda istnieje, tyle że jest »nieodpowiedni«. Kryterium »odpowiedniości« jest niewątpliwie nieostre i wymaga konkretyzacji w rozważanych stanach faktycznych. Najogólniej powiedzieć można, iż dostęp uznany zostanie za nieodpowiedni, jeśli nie da się z niego korzystać tak, by możliwe było użytkowanie nieruchomości zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (zobacz art. 140 Kodeksu cywilnego). Przykładem może być np. sytuacja, gdy przejazd drogą, do której istnieje dostęp, przez znaczną część roku jest utrudniony lub niemożliwy ze względu na jej zły stan techniczny (zobacz uchwałę sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 14 sierpnia 1985 r.; III CZP 44/85; OSNCP 1986 r. nr 7-8 poz. 106) lub gdy wyjazd z nieruchomości przylegającej do drogi publicznej stwarza niebezpieczeństwo dla właściciela tej nieruchomości, jak i innych uczestników ruchu drogowego (zobacz postanowienie sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 lipca 1999 r.; II CKN 786/98; OSNC 2000 r. nr 2 poz. 34)” (zob. Piśmiennictwo. Praktyczne wyjaśnienia oraz wzory umów i pism, Warszawa 2001-2006).

Nie ma możliwości ustanowienia dwóch dróg koniecznych, ponieważ przyczyną ustanowienia drogi koniecznej jest brak dostępu do drogi publicznej. Skoro miałaby istnieć druga droga, nie ma możliwości ustanowienia drogi koniecznej. Tylko jedna droga może być konieczna. Owszem, może się zdarzyć tak, że nieruchomość ma dostęp do dwóch dróg, ale jedna z nich nie spełnia w całości funkcji, do jakiej jest ustanowiona, tj. nie pozwala na pełne wykorzystanie nieruchomości, do której prowadzi, gdyż np. jest zbyt wąska. Dwie drogi konieczne, o tych samych walorach, nie mogą istnieć.

O tym, kto będzie zobowiązany do utrzymania drogi, zadecydować mogą Państwo sami. W braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Jeżeli obowiązek utrzymywania takich urządzeń został włożony na właściciela nieruchomości obciążonej, właściciel odpowiedzialny jest także osobiście za wykonywanie tego obowiązku. Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna. Innymi słowy, obowiązek utrzymania drogi może spoczywać na Państwu lub na Pańskiej siostrze i jej mężu. Jeżeli nie będzie co do tego uregulowania, to zasadą ogólną jest nałożenie takiego obowiązku na właścicieli nieruchomości władnącej, tj. siostrę i jej męża.

Jeżeli chodzi o koszty ustanowienia służebności drogi koniecznej, zasadne jest odwołanie się do treści art. 520 K.p.c, zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (ogólna zasada). Od zasady powyższej ustawodawca przewiduje jednak wyjątek, który przewiduje, że jeśli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.

W mojej ocenie, w odpowiedzi na wniosek powinni Państwo wnosić o obciążenie uczestników kosztami postępowania w takim zakresie, w jakim każdy z Państwa je poniósł. Przez uczestników rozumie się zarówno Państwa, jak i Pańską siostrę i jej męża. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Kosztami postępowania są także koszty związane z ewentualnymi opiniami biegłych. Biegły geodeta zostanie w sprawie wyznaczony wówczas, jeżeli nie dojdą Państwo do porozumienia co do przebiegu drogi koniecznej. Pragnę ponadto zauważyć, że brak zgody na przeprowadzenie drogi przez Państwa nieruchomość, przy jednoczesnym twierdzeniu, że nieruchomość siostry ma dostęp do drogi publicznej dzięki innej drodze, spowodować może wyznaczenia biegłego geodety do oceny, czy owa „druga” droga może być drogą dojazdową do nieruchomości siostry i jej męża. Powyższe rodzić będzie po Państwa stronie koszty, które co do zasady pokrywane są po połowie przez każdą ze stron, chyba że sąd uzna, że jedna strona jest zobowiązana do zwrotu kosztów w całości (jako strona przegrywająca). Wykazując dobrą wolę i chęć porozumienia, powinni Państwo uchronić się przed zasądzeniem od Państwa kosztów całego postępowania, a jedynie kosztów, które zostaną poniesione przez Państwa w rzeczywistości. Jeżeli chodzi o orientacyjne koszty postępowania, to wszystko zależy od tego, czy będzie w sprawie biegły, czy będą Państwo reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego, adwokata). Niezwykle trudno zatem wskazać wysokość takich kosztów.

Istotny jest ponadto pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 października 2000 r. (sygn. akt IV CKN 1197/00), zgodnie z którym „w świetle art. 145 § 1 K.c. na sądzie spoczywa obowiązek rozważenia sprawy wynagrodzenia za drogę konieczną niezależnie od żądania uprawnionego właściciela, wysuniętego w toku postępowania, chyba że zrzekł się on wynagrodzenia. W wypadku, gdy przeprowadzenie drogi koniecznej przez grunt, który jest przedmiotem czynności prawnej, powoduje dla tego gruntu znacznie większy uszczerbek niż dla gruntu innego, to z punktu widzenia interesu społeczno-gospodarczego (art. 145 § 3 K.c.) nie jest dopuszczalne przeprowadzenie drogi koniecznej przez grunt, który jest przedmiotem czynności prawnej i droga musi być przeprowadzona przez inny grunt”.

Należy przypomnieć, że zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze przyjmuje się, że pojęcie wynagrodzenia w rozumieniu art. 145 § 1 K.c. jest szersze niż odszkodowanie przewidziane w poprzednio obowiązującym prawie (art. 33 Prawa rzeczowego z 1946 r.). Przesłanką tego ostatniego było powstanie szkody na skutek ustanowienia drogi koniecznej, natomiast wynagrodzenie należy się za samo ustanowienie drogi koniecznej, chociażby nie wynikła stąd żadna szkoda dla właściciela nieruchomości obciążonej. Jednakże w razie powstania szkody okoliczność ta powinna być brana pod uwagę przy ustaleniu wysokości i rodzaju odszkodowania (por. uchwała SN z dnia 1 grudnia 1970 r., III CZP 68/70 – OSNC 71/5/81).

Wysokość wynagrodzenia w mojej ocenie winna być rozstrzygana w sposób indywidualny, mając na uwadze przede wszystkim cenę wolnorynkową Pańskiej nieruchomości, powierzchnię części zajętej na cel drogi koniecznej, a także cel, któremu droga konieczna ma służyć. Do określenia wysokości żądanego przez Państwa wynagrodzenia za ustanowienie służebności na nieruchomości niezbędne są wyliczenia dokonane przez rzeczoznawcę majątkowego. To spowoduje z kolei powstanie kosztów, ponieważ rzeczoznawca musi być powołany przez sąd jako biegły sądowy. Zaproponowana przez Pana kwota 200 zł rocznie w mojej ocenie jest jak najbardziej rozsądna i racjonalna.

W mojej ocenie zasadne jest skierowanie odpowiedzi na wniosek (celem zachowania terminu i realizacji kwestii proceduralnych) przy jednoczesnym zwróceniu się do siostry z wnioskiem o polubowne zakończenie sporu i ustanowienie drogi koniecznej w drodze aktu notarialnego. Powyższe pozwoli Państwu zaoszczędzić koszty związane z postępowaniem sądowym. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że ustanowienie drogi koniecznej w taki sposób jest możliwe tylko przy pełnej zgodzie między Państwem. Notariusz bowiem nie będzie namawiał każdego z Państwa do ustanowienia drogi koniecznej. Sporządza on jedynie akt notarialny, na mocy którego powstanie służebność drogi koniecznej, nie będzie natomiast przyjmował funkcji mediatora.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością drogi lub przejazdu?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »