Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością drogi lub przejazdu?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ustanowienie służebności drogi dla sąsiada

Wioletta Dyl • Opublikowane: 04-06-2018

Na jakich warunkach powinienem udzielić zgody na służebność drogową dla sąsiada, który nie ma dojazdu do swoich budynków? Działka sąsiada jest wąska i głęboka, stoi na niej dwa budynki – szerszy od drogi głównej, przez co nie ma dojazdu do jego zaplecza i do budynku leżącego z tyłu. Dotychczas sąsiad korzystał z mojego wjazdu bez żadnej opłaty, co powodowało niemałe zamieszanie, konieczność sprzątania, odprowadzania wód gruntowych. Obecnie sąsiad chce podzielić działkę i musi mieć moją zgodę w postaci aktu notarialnego. Jakiej opłaty za tę służebność mogę zażądać i na jak długo? Wartość działki i budynków sąsiada około 1,3 mln zł. Proszę o wskazówki!

Wioletta Dyl

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy
Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata

Podstawą prawną roszczenia Pana sąsiada o ustanowienie służebności drogi koniecznej jest art. 145 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.), który określa prawo właściciela takiej nieruchomości, jeśli nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, stanowiąc:

„1. Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna).

2.Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.

3.Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy”.

Zatem mamy tu dwie sytuacje pozwalające na ustanowienie służebności drogi (przejazdu): gdy nieruchomość nie ma bezpośredniego dostępu do drogi publicznej oraz gdy nieruchomość wprawdzie ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej, ale jest on nieodpowiedni.

Ustanowienie służebności przejazdu odbywa się poprzez przyznanie właścicielowi uprawnień do korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, poprzez służebność przejazdu, przechodu i przegonu, co po prostu oznacza prawo przejścia czy przejazdu przez czyjąś działkę, aby dostać się do swojej nieruchomości. Zgodnie z Kodeksem cywilnym służebność pozostaje w mocy niezależnie od tego, kto jest w danej chwili właścicielem nieruchomości władającej i obciążanej, przez co wiąże wszystkich kolejnych następców, którzy dysponować będą prawem do nieruchomości.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Kwestia ta może zostać uregulowana dowolnie przez strony umowy zarówno co do zakresu służebności, częstotliwości korzystania, wynagrodzenia, jak i innych kwestii. Przy dojściu z sąsiadem do porozumienia służebność przejazdu (drogi koniecznej) ustanawia się poprzez zawarcie umowy – najlepiej w formie aktu notarialnego. Forma aktu notarialnego jest tu obligatoryjna (tzw. forma pod rygorem nieważności – ad solemnitatem), czyli niezbędna jedynie dla oświadczenia woli właściciela nieruchomości obciążonej – tej, przez którą będzie przebiegać droga (art. 245 § 2 K.c.). Natomiast oświadczenie woli właściciela nieruchomości władnącej może zostać złożone w dowolnej formie, np. zwykłej formie pisemnej.

Przy braku porozumienia z sąsiadem pozostaje mu złożenie wniosku w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca położenia nieruchomości gruntowej o ustanowienie służebności drogi koniecznej (art. 606 Kodeksu postępowania cywilnego).

Pozostając przy pierwszym rozwiązaniu, służebność przejazdu ustanawia się w formie aktu notarialnego, a do umowy przedłożyć należy:

  • odpis księgi wieczystej dla nieruchomości, która ma być obciążona służebnością;
  • wyrys z mapy ewidencyjnej;
  • wypis z rejestru gruntów nieruchomości władającej i obciążonej;
  • dane uprawnionego;
  • zakres służebności.

Ustanowienie zakresu służebności wymaga od obu stron, właściciela nieruchomości władnącej i właściciela nieruchomości obciążonej, dokonania ustaleń merytorycznych dotyczących określenia zakresu korzystania z drogi koniecznej, związanego z przechodem, przejazdem. Ustalenia merytoryczne powinny zakończyć się wytyczeniem trasy drogi koniecznej przez nieruchomość obciążoną prawem służebności, według ww. z „najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które ma droga prowadzić”. Można w szczególności sporządzić stosowny załącznik graficzny, na którym wyraźnie zostanie zaznaczone miejsce dostępu do drogi publicznej przez sąsiednią nieruchomość obciążoną, jak i zakres takiego dostępu.

Przepis art. 145 § 1 K.c. stanowi jednoznacznie, że świadczenie ustanowienia służebności drogowej ma charakter wynagrodzenia. Wynagrodzenie należne jest bez względu na okoliczności sprawy oraz niezależnie od żądania właściciela nieruchomości występującego z wnioskiem o ustanowienie służebności, a także niezależnie od żądań właściciela nieruchomości uprawnionego do wynagrodzenia. Roszczenie o wynagrodzenie powstaje z chwilą ustanowienia służebności na podstawie umowy albo orzeczenia sądowego. Jeżeli służebność powstaje wskutek przeprowadzenia postępowania sądowego, chwilą powstania roszczenia o wynagrodzenie jest chwila uprawomocnienia się postanowienia o ustanowieniu służebności drogi koniecznej. Wynagrodzenie to obejmuje jednocześnie: opłatę za uzyskane przez właściciela nieruchomości władnącej korzyści oraz opłatę za niedogodności dla właściciela nieruchomości służebnej. Wynagrodzenie będzie się należało także wtedy, gdy właściciel nieruchomości służebnej nie ponosi żadnego uszczerbku. Podobne stanowisko zajmuje Sąd Najwyższy, twierdząc, że wynagrodzenie należy się za samo ustanowienie służebności drogowej, niezależnie od tego, czy wynikła stąd jakakolwiek szkoda (wyrok SN z 14.02.2008 r., II CSK 517/07), tj.: „przewidziane w art. 145 § 1 k.c. wynagrodzenie za ustanowienie drogi koniecznej należy się właścicielowi nieruchomości obciążonej bez względu na poniesienie szkody na skutek ustanowienia służebności i obejmuje wszystkie koszty i nakłady na urządzenie i utrzymanie drogi w zakresie, w jakim uprawniony ze służebności nie ponosi ich bezpośrednio. Wynagrodzenie, o jakim mowa, może także obejmować wyrównanie uszczerbku majątkowego, jaki właściciel nieruchomości obciążonej poniósł na skutek ustanowienia służebności drogowej, jednakże w takim przypadku właściciel nieruchomości obciążonej powinien wykazać, że go poniósł”.

Niezależnie jednak od wskazanego wyroku, częstą praktyką ustalania wysokości wynagrodzenia przez sąd jest zasądzanie wynagrodzenia w wysokości ustalonego przez biegłego obniżenia wartości nieruchomości obciążonej, spowodowanego ustanowieniem służebności. Trzeba jednak pamiętać, że nie ma ogólnej reguły, jakie wysokie ma być wynagrodzenie, często jest to 100% wartości zajętego gruntu. Wynagrodzenie za służebność drogi koniecznej może mieć formę nie tylko świadczenia jednorazowego, choćby spłacanego ratami, lecz także okresowego. Właściciel nieruchomości władnącej byłby zobligowany do płacenia swego rodzaju czynszu na rzecz właściciela nieruchomości służebnej.

Służebność przejazdu może być ustanowiona także bezpłatnie. To, w jaki sposób zostanie ustalone wynagrodzenie, ma wpływ na opodatkowanie służebności podatkiem od czynności cywilnoprawnych lub podatkiem od spadków i darowizn. Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlega między innymi ustanowienie odpłatnej służebności. Obowiązek podatkowy ciąży na uprawnionym do drogi koniecznej. Podstawę opodatkowania stanowi wartość świadczeń osoby, na rzecz której ustanowiono służebność, za okres, na jaki prawa te zostały ustanowione. Stawka podatku wynosi 1%.

Inaczej opodatkowane jest ustanowienie służebności gruntowej tytułem darmowym. Nabycie przez osoby fizyczne praw majątkowych wykonywanych na terytorium Polski, tytułem nieodpłatnej służebności podlega podatkowi od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności z chwilą ustanowienia tego prawa. Do określenia podstawy opodatkowania przyjmuje się wartość powtarzających się świadczeń, czyli prawa służebności.

Wartość świadczeń powtarzających się przyjmuje się do podstawy opodatkowania w wysokości rocznego świadczenia pomnożonego:

  • w razie ustanowienia świadczeń na czas określony, co do liczby lat lub ich części – przez liczbę lat lub ich części,
  • w pozostałych przypadkach, w tym w razie ustanowienia świadczeń na czas nieokreślony – przez 10 lat.

Roczną wartość służebności ustala się w wysokości 4 procent wartości rzeczy obciążonej służebnością, a wysokość podatku w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. W przypadku osób zaliczonych do trzeciej grupy, czyli osób obcych, podatek wynosi 12, 16 i 20% w zależności od wartości świadczenia.

Z kolei, ponieważ władanie w zakresie służebności gruntowej kwalifikuje się jako posiadanie zależne, więc nie jest objęte podatkiem od nieruchomości. Ustanowienie służebności gruntowej nie jest też opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Podatkowi podlegają tyko kwoty otrzymane przez właściciela gruntu, który udostępnia go w ramach ustanowionej służebności.

Zgodnie z art. 5 ustawy – Prawo o notariacie notariuszowi za dokonanie czynności notarialnych przysługuje wynagrodzenie określone na podstawie umowy ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy notarialnej właściwej dla danej czynności. Notariusz ponadto w zależności od charakteru czynności notarialnej jako płatnik pobiera i odprowadza:

  • podatek od czynności cywilnoprawnych (1% wartości opłat za okres, na który zostały ustanowione, albo gdy została ustalona jedna opłata za całość);
    lub
  • podatek od spadków i darowizn,
  • opłaty sądowe [wpis ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest prawo przejazdu (droga konieczna) do KW wynosi 200 zł].

Dobrze pamiętać, że umowa taka, czy też oświadczenie o ustanowieniu służebności, powinny zawierać wniosek o ujawnienie służebności w księgach wieczystych prowadzonych dla obu nieruchomości, tj. nieruchomości władnącej, jak i nieruchomości obciążonej.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością drogi lub przejazdu?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Jak pozbyć się uciążliwej służebności?

W 2006 r. zakupiliśmy dwie działki. Ustanowiona jest służebność przejazdu i przechodu dla kilku sąsiadów (szczegóły w załączniku). Na chwilę...

Zwężenie drogi ze służebnością

Posiadam na własność nieruchomość: działkę i dom; w akcie notarialnym obciążona jest ona wpisem o służebności przejazdu i przechodu...

Zwiększenie szerokości drogi służebnej

Przed 10 laty kupiłam siedlisko. Mam do niego szeroki na 3 m dojazd uregulowany w formie służebności wpisanej do księgi wieczystej. Na działce, na...

Zniesienie współwłasności działki i uzyskanie prawa dojazdu do niej

Jestem współwłaścicielką działki. Pozostałymi współwłaścicielami są mój mąż i jego siostra z mężem. Do chwili obecnej funkcjonował...

Blokowanie drogi koniecznej przez sąsiada

Posiadam drogę konieczną, sąsiad blokuje drogę, policja rozkłada ręce. Co mam robić? Mam zagwarantowane sądownie prawo korzystania z drogi koniecznej....

Brak możliwości przejazdu, do kogo wystąpić o drogę dojazdową?

Posiadam wąską działkę, na której stoi mój dom oraz garaż, dalej jest ogród i drugi garaż. Moja mama odpisała połowę tej działki (ogród...

Dbanie o drogę służebną tylko przez właścicieli

Na naszej działce jest droga służebna dla sąsiadów. Niestety dbamy o nią tylko my – w kwestii remontu, utrzymywania, plewienia. Dodatkowo...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »