Linia energetyczna i kanalizacja przez działkę, czy można walczyć o odszkodowanie lub usunięcie przesyłu

Wprowadzenie do sprawy służebności przesyłu

Sprawy dotyczące służebności przesyłu należą do jednych z trudniejszych w praktyce sądowej. Właściciele działek często mierzą się z przedsiębiorstwami przesyłowymi, które korzystają z ich nieruchomości bezumownie, powołując się na zasiedzenie. W takich sytuacjach warto rozpocząć działania od pisma do zakładu energetycznego z żądaniem przedstawienia dokumentów potwierdzających, kiedy i na jakiej podstawie urządzenia przesyłowe zostały posadowione na działce.

Znaczenie wcześniejszej własności nieruchomości

Istotne jest również, czy działka należała wcześniej do Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy w uchwale z 15 lutego 2019 r. (III CZP 81/18, OSNC 2020, nr 1, poz. 14) stwierdził, że przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa własność urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomości Skarbu Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze służebności odpowiadającej służebności przesyłu. Oznacza to, że historia własności działki ma duże znaczenie przy ocenie, czy możliwe jest zasiedzenie.

Zasiedzenie służebności przesyłu po 2008 roku

Zgodnie z obowiązującym prawem, warunkiem zasiedzenia służebności jest korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia przez odpowiedni czas — zwykle 30 lat. Jednak zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 24 lutego 2023 r. (III CZP 108/22), okres przed 3 sierpnia 2008 r. nie może być doliczany do biegu zasiedzenia służebności przesyłu. SN uznał, że doliczanie tego okresu narusza zasadę niedziałania prawa wstecz (art. 3 Kodeksu cywilnego) i zasadę demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP).

Oznacza to, że przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogą skutecznie powoływać się na zasiedzenie obejmujące czas sprzed 2008 r. Sędziowie są zatem związani tą interpretacją, mimo że w praktyce część sądów przez lata orzekała odmiennie.

Czy sądy stosują nowe stanowisko Sądu Najwyższego

W Polsce formalnie nie obowiązuje prawo precedensowe, co oznacza, że wyrok jednego sądu nie wiąże innych sądów. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie i teoretycznie dwa różne sądy mogą wydać odmienne orzeczenia w podobnych sprawach. W praktyce jednak funkcjonuje tzw. utrwalona linia orzecznicza — jeśli dane stanowisko Sądu Najwyższego jest powielane w kolejnych orzeczeniach, sądy niższych instancji zazwyczaj zaczynają się do niego stosować.

W przypadku omawianego postanowienia z 2023 roku można oczekiwać, że sądy będą przychylać się do tej nowej interpretacji, ponieważ jest ona zgodna z Konstytucją i zasadami prawa cywilnego.