• Data: 2025-12-03 • Autor: Aleksandra Profit
Chciałbym kupić nieruchomość i ocenić, czy strona sprzedająca mówi prawdę. W księdze wieczystej umieszczony jest ojciec sprzedającego. Ojciec ma możliwość dożywotniego mieszkania w jednym pokoju. Dom jest niezamieszkały już od kilku miesięcy. Sprzedający mówi, że jest w trakcie wypisywania ojca z księgi wieczystej.
Czy jest to w ogóle możliwe na zasadzie tak po prostu pójścia do notariusza i wspólnej decyzji?
Właściciel mówił, że ojciec przeniósł się w inne miejsce zamieszkania, czy to ma jakieś znaczenie?
Czytam o tematach konfliktowych jako jednym z warunków, rentach zastępczych itd. Czy oni mogą tak to uzasadniać?
.jpg)
Niestety nie, nie ma takiej możliwości jak pójście do notariusza i na mocy porozumienia stron rozwiązanie umowy dożywocia. Gdyby nawet była taka możliwość, to z momentem jej rozwiązania własność nieruchomości musiałaby zostać przeniesiona z powrotem na ojca sprzedającego.
Zgodnie z art. 908 Kodeksu cywilnego „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.
Przeniesienie się ojca nie ma znaczenia. Co do zasady zgodnie z art. 299 Kodeksu cywilnego służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego.
Proszę pamiętać, ze zgodnie z art. 910 kodeksu cywilnego przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia. Do takiego obciążenia stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych.
W razie zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia nabywca ponosi także osobistą odpowiedzialność za świadczenia tym prawem objęte, chyba że stały się wymagalne w czasie, kiedy nieruchomość nie była jego własnością. Oznacza to, że w razie gdyby zakupił Pan przedmiotową nieruchomość, będzie Pan zobowiązany do przyjęcia ojca właściciela oraz wykonywania wszelkich świadczeń objętych umową dożywocia, chyba że zgodnie z art. 914 kodeksu cywilnego jeżeli zobowiązany z tytułu umowy o dożywocie zbył otrzymaną nieruchomość, dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa.
Obciążenie nieruchomości prawem dożywocia w żaden sposób nie ogranicza właściciela w możliwości rozporządzania przedmiotem jego własności (zob. art. 57 § 1 w zw. z art. 140). W szczególności, jak to wyjaśnił SN w post. z 12.10.1973 r. (sygn. akt III CRN 194/73), dopuszczalność zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia nie jest uzależniona od wyrażenia zgody na zbycie takiej nieruchomości przez dożywotników. Prawo dożywocia bowiem ciąży na każdorazowym właścicielu nieruchomości obciążonej tym prawem, a nabywca nieruchomości ponosi odpowiedzialność rzeczową i osobistą za świadczenia objęte prawem dożywocia (art. 908–916 oraz art. 244 i nast.).
Oczywiście, że sprzedający mogą szukać argumentów, ale jedynie przed sądem. Tak jak wcześniej napisałam, nie jest możliwe udanie się jedynie do notariusza. Zgodnie z art. 913 Kodeksu cywilnego „jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień. W wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie”.
Zgodnie z art. 914 „jeżeli zobowiązany z tytułu umowy o dożywocie zbył otrzymaną nieruchomość, dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa”.
Konflikt rodzinny a zamiana prawa na rentę
Pani Maria przekazała dom córce w zamian za dożywocie. Początkowo relacje układały się dobrze, ale z czasem doszło do poważnych konfliktów. Maria czuła się źle traktowana i nie chciała już mieszkać razem z córką. W tej sytuacji wystąpiła do sądu o zamianę prawa dożywocia na dożywotnią rentę pieniężną. Sąd, powołując się na art. 913 K.c., uwzględnił żądanie i przyznał jej comiesięczną rentę w miejsce obowiązku osobistego zamieszkiwania i opieki.
Sprzedaż nieruchomości obciążonej dożywociem
Pan Andrzej otrzymał od rodziców dom w zamian za zapewnienie im dożywotniego utrzymania. Po kilku latach sprzedał nieruchomość osobie trzeciej. Zgodnie z przepisami (art. 910 i 914 K.c.) nabywca przejął obowiązki wobec dożywotników. Rodzice Pana Andrzeja, obawiając się, że obcy właściciel nie zapewni im należytej opieki, wystąpili do sądu z wnioskiem o zamianę prawa dożywocia na dożywotnią rentę.
Wyjątkowe rozwiązanie umowy o dożywocie
Pan Jan przekazał gospodarstwo rolne synowi w zamian za dożywocie. Z czasem okazało się, że syn wyjechał za granicę i faktycznie nie wykonywał obowiązków wobec ojca – nie zapewniał mu wyżywienia, opieki ani opłat związanych z utrzymaniem. Sąd, uznając sytuację za wyjątkową i opierając się na art. 913 § 2 K.c., rozwiązał umowę o dożywocie. W konsekwencji własność gospodarstwa wróciła do Jana.
Prawo dożywocia i związane z nim służebności osobiste nie mogą zostać rozwiązane zwykłym porozumieniem stron przed notariuszem. Zasadą jest, że wygasają najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Wyjątki przewiduje jedynie sąd – może on zamienić obowiązki wynikające z dożywocia na rentę, a w wyjątkowych przypadkach rozwiązać całą umowę. W praktyce oznacza to, że właściciel nieruchomości może ją swobodnie sprzedać, ale każdy nabywca przejmuje obowiązki wobec dożywotnika.
Jeśli mają Państwo wątpliwości dotyczące dożywocia, służebności lub planują sprzedaż nieruchomości obciążonej takim prawem – przygotujemy dla Państwa indywidualną analizę i strategię działania. Oferujemy kompleksowe wsparcie prawne, w tym reprezentację w postępowaniu sądowym i negocjacjach rodzinnych.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Zapytaj prawnika