Zabezpieczenie interesów rodziców i dzieci w przypadku śmierci

Zabezpieczenie interesów rodziców przez ustanowienie służebności mieszkania

Przedstawione rozwiązania są jak najbardziej poprawne, a wybór ostatecznego zależy przede wszystkim od tego, co brat ostatecznie chce osiągnąć. Podnoszę bowiem w pierwszej kolejności, że jeżeli rodzice zamieszkują wspólnie z bratem w nieruchomości, proponuję na ich rzecz ustanowić służebność osobistą mieszkania w części domu, którą zajmują. Jest to niezbywalne i dożywotnie prawo zamieszkiwania w nieruchomości, które skutecznie utrudnia, a wręcz uniemożliwia sprzedaż nieruchomości, bowiem prawo to obciąża nieruchomość aż do śmierci uprawnionych, a więc rodziców.

Zgodnie z treścią art. 296 Kodeksu cywilnego nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista). Zgodnie z opinią doktryny, a w szczególności red. Pietrzykowskiego, Służebność osobista stanowi majątkowe prawo podmiotowe (ograniczone prawo rzeczowe) „przywiązane do osoby” (zob. A. Wąsiewicz, w: System, t. II, s. 715).

Służebność osobista może mieć treść zbliżoną do treści użytkowania, a mianowicie polegać na używaniu nieruchomości obciążonej oraz pobieraniu jej pożytków, jednak w przeciwieństwie do użytkowania służebność służy jedynie ograniczonemu korzystaniu z nieruchomości.

Służebności osobiste wykazują pewne podobieństwa do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (pod względem zakresu możliwego korzystania z nieruchomości i braku związania z innym prawem), jednak np. służebność używania może być traktowana zasadniczo jako prawo jednopodmiotowe (przysługujące jednej osobie), służebności osobiste zaś są w ogólności – w przeciwieństwie do praw spółdzielczych – niezbywalne i nie podlegają dziedziczeniu. Spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mogą natomiast obciążać jedynie nieruchomości należące do spółdzielni mieszkaniowych, a także być nabywane nie tylko przez osoby fizyczne, lecz również przez osoby prawne.

Zgodnie bowiem z treścią art. 299 Kodeksu cywilnego służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Zgodnie natomiast z art. 300 służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich wykonywani.

Z uwagi na powyższe w mojej ocenie skutecznie zabezpieczy to rodziców, aby mogli spokojnie zamieszkiwać w nieruchomości aż do śmierci.

Darowizna udziału w nieruchomości

Idąc dalej, podnoszę, iż jeżeli nieruchomość stanowi wyłączny majątek brata, może jak najbardziej darować on im udział w nieruchomości – jeżeli jednak nieruchomość nie jest podzielona, a więc nie stanowi odrębnych lokali, otrzymają oni udział w nieruchomości wynoszący X, a nie konkretne piętro. Proszę więc mieć do na uwadze.

Sporządzenie testamentu z zapisami windykacyjnymi

W mojej ocenie lepszym rozwiązaniem – obok ustanowienia służebności osobistej mieszkania, która brat powinien ustanowić niezależnie – jest sporządzenie testamentu – najlepiej notarialnego – wraz z zapisami windykacyjnymi, w których wskaże konkretnych spadkobierców i konkretną masę spadkową, którą dla nich przewiduje.

Mylnie bowiem przyjmuje się, iż w polskim systemie prawnym można dokonywać przysporzenia określonych składników majątkowych za pośrednictwem testamentu – nie można. Sąd, otwierając testament, dokona przeliczenia mienia na udziały, które w dalszym postępowaniu będą istotne przy podziale spadku – który nastąpi już zgodnie z wolą spadkobierców. Z uwagi na powyższe, proponuję skorzystać z instytucji zapisu windykacyjnego.

Zgodnie z treścią art. 981¹:

„§ 1. W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny).

§ 2. Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:

1) rzecz oznaczona co do tożsamości;

2) zbywalne prawo majątkowe;

3) przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne;

4) ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności”.

Zapis windykacyjny to postanowienia testamentu, na podstawie którego konkretnie wskazana osoba, która nie musi, ale może być spadkobiercą, nabywa z chwilą otwarcia spadku z mocy prawa konkretny przedmiot należący do spadkodawcy.

Zapis windykacyjny dotyczy zawsze jednego, konkretnego przedmiotu (rzeczy lub prawa). Jeśli zatem spadkodawca przeznaczy jednej osobie kilka przedmiotów ze swojego majątku mortis causa, to należy przyjąć, że ustanowił kilka samodzielnych legatów windykacyjnych na rzecz tej samej osoby, co jest dopuszczalne. Legaty te nie wpływają na siebie, tzn. np. nieważność ustanowienia jednego z nich nie ma znaczenia dla ważności i skuteczności pozostałych.

Posłużenie się zapisem windykacyjnym pozwala na realizację często spotykanych w praktyce oczekiwań spadkodawców, którzy dążą do tego, aby na wypadek śmierci nie tylko rozdysponować całym swoim majątkiem, ale również zostawić konkretne rzeczy i prawa dokładnie określonym przez siebie osobom. Przed wprowadzeniem do prawa polskiego zapisu windykacyjnego było to w zasadzie niemożliwe. Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być każda rzecz oznaczona co do tożsamości, a więc także nieruchomość.

Z uwagi na powyższe, brat za pomocą powyższych zapisów i testamentu będzie mógł dowolnie rozporządzić swoim majątkiem – wskazując konkretnych spadkobierców i nieruchomości, które mają im przypaść. W mojej ocenie wiec najlepszym w sprawie rozwiązaniem jest sporządzenie przez brata testamentu notarialnego wraz z zapisami windykacyjnym i ustanowienie obecnie dla rodziców służebności osobistej mieszkania, która pozwoli i zamieszkiwać w nieruchomości aż do ich śmierci, a dzieciom przysporzy konkretnego majątku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.