• Data: 2025-08-26 • Autor: Marek Gola
Rodzice posiadają dużą nieruchomość, której część chcieliby przekazać mi w formie darowizny. Przekazaną mi nieruchomość chciałbym wykorzystać jako wkład własny do kredytu pod budowę domu, niestety widnieje na niej służebność osobista na rzecz 5 osób. Osoby te to dalsza rodzina, która ponad 40 lat temu wyemigrowała do Niemiec, z tych pięciu osób żyją jeszcze dwie, z którymi mamy niestety znikomy kontakt. Czy jest jakaś możliwość usunięcia starych obciążeń służebności osobistej na nieruchomości na rzecz tych państwa bez wtajemniczania ich w tę sprawę?

Zgodnie z art. 299 K.c. służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich wykonywania. Zasadne jest wskazanie na treść art. 297 K.c., który stanowi, iż „do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego”.
Sposób ten wymaga „trochę cierpliwości” i wkładu finansowego w postaci wniesienia opłaty sądowej. Konieczne jest wystąpienie do sądu właściwego dla położenia nieruchomości z żądaniem stwierdzenia wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego – służebności osobistej na rzecz tych osób – wobec niewykonywania tegoż prawa przez okres 10 lat. Prawo takie wynika z treści art. 297 K.c. w zw. z art. 293 § 1 K.c.
Powyższy przepis choć dotyczy służebności gruntowej znajduje także zastosowanie do służebności osobistej. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 kwietnia 1968 r., sygn. akt II Cr 187/68, w którego tezie wskazano: „do służebności osobistych ma zastosowanie przepis art. 293 § 1 k.c., a więc i służebność osobista wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć”.
Sam upływ terminu jest wystarczający do powstania skutku w postaci wygaśnięcia służebności. Jednakże np. w celu wykreślenia jej z księgi wieczystej wnioskodawca będzie musiał legitymować się orzeczeniem sądu stwierdzającym ten fakt (art. 189 K.p.c.). Charakter tego orzeczenia będzie, z uwagi na treść przepisu, jedynie deklaratoryjny (A. Kuźniar, Glosa do postanowienia SN z dnia 6 lipca 1970 r., sygn. akt III CRN 156/70).
W tej sytuacji należałoby się zastanowić, czy nie wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie wygaśnięcia służebności na mocy art. 189 K.p.c. W pozwie tym należałoby wskazać dowody na poparcie swojego stanowiska. Warunkiem koniecznym jest jednak wykazanie, że osoby te nie korzystają z ww. prawa przez okres co najmniej 10 lat. Z tego, co Pan pisze, okres ten wynosi 40 lat, a zatem nie powinno być problemów.
Starsze małżeństwo przekazało dom swojemu synowi, zachowując dla siebie służebność osobistą polegającą na prawie dożywotniego zamieszkania w jednym z pokoi. Po kilkunastu latach oboje zmarli, a syn chciał sprzedać nieruchomość. W księdze wieczystej nadal widniał wpis służebności, co utrudniało transakcję. Dopiero przedstawienie aktów zgonu i wniosek do sądu pozwoliły na wykreślenie obciążenia i swobodne rozporządzanie domem.
W innej sprawie rodzice darowali córce gospodarstwo rolne, pozostawiając dalszej rodzinie prawo do korzystania ze studni i podwórza. Krewni wyjechali za granicę w latach 80. i nigdy już nie pojawili się na nieruchomości. Po ponad trzydziestu latach córka wystąpiła do sądu o ustalenie wygaśnięcia służebności z powodu jej niewykonywania. Sąd potwierdził ten fakt, a wpis został usunięty z księgi wieczystej.
Zdarza się również, że służebność dotyczy prawa do korzystania z pomieszczenia gospodarczego. Tak było w przypadku rodziny, która odziedziczyła kamienicę obciążoną służebnością na rzecz sąsiadki. Kobieta dawno wyprowadziła się do innego miasta i przez ponad dwie dekady nie korzystała z uprawnienia. Właściciele nieruchomości, chcąc przeprowadzić remont i adaptację pomieszczeń, musieli najpierw skierować sprawę do sądu. Po stwierdzeniu wygaśnięcia służebności mogli swobodnie przeznaczyć lokal na cele użytkowe.
Służebności osobiste, choć często ustanawiane wiele lat temu, nie trwają bez końca. Wygasają one wraz ze śmiercią uprawnionego lub wskutek niewykonywania przez co najmniej dziesięć lat. Sam wpis w księdze wieczystej nie znika jednak automatycznie – konieczne jest wystąpienie do sądu i uzyskanie orzeczenia potwierdzającego wygaśnięcie prawa. Dzięki temu właściciel nieruchomości może doprowadzić do wykreślenia obciążenia i swobodnie korzystać ze swojego majątku.
Potrzebujesz pomocy w sprawie służebności lub innego problemu związanego z nieruchomością? Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Prześlij opis swojej sytuacji, a otrzymasz profesjonalną odpowiedź dopasowaną do Twojej sprawy oraz wskazówki, jakie kroki podjąć, by skutecznie rozwiązać problem.
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1968 r., sygn. akt II Cr 187/68
3. Postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1970 r., sygn. akt III CRN 156/70
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Marek Gola
Radca prawny, doktorant w Katedrze Prawa Karnego Procesowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, zdał aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach. Specjalizuje się w szczególności w prawie karnym materialnym i procesowym, bliskie jest mu też prawo pracy, prawo rodzinne oraz prawo handlowe. Udzielił już ponad 2000 porad prawnych, pomagając osobom pokrzywdzonym przez nieuczciwych pracodawców, a także tym, w których życie (nie zawsze słusznie) wtargnęła policja i prokuratura.
Zapytaj prawnika