Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wykreślenie służebności z ksiąg wieczystych

Marek Gola • Opublikowane: 03-08-2018

Odziedziczyłam po mamie mieszkanie, które ona z kolei otrzymała w formie darowizny od swojej siostry z zapisem służebności w stosunku do darującej. 4 lata temu ciocia została umieszczona w domu opieki społecznej. Ciocia nie ma męża ani dzieci. Powyższe mieszkanie chciałabym sprzedać i kupić inne. W księgach wieczystych figuruje zapis o służebności w stosunku do cioci. Czy mogę wykreślić służebność z ksiąg wieczystych na podstawie posiadanych dokumentów (orzeczenia o skierowaniu cioci do DPS)?

Marek Gola

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedź wyczerpująca i fachowa.
Joanna
Szybko i rzeczowo. Niestety odpowiedź potwierdziła moje przypuszczenie że sprawa jest przegrana.
Marek, 38 lat
Dobre opinie i szybka wyczerpująca odpowiedź
Leszek, 58 lat, maszynista chłodniczy
Konkretna i wyczerpująca odpowiedź. Jestem zadowolona z porady prawnej.
Grażyna
Bardzo dziękuję za uzyskaną poradę, szybko, sprawnie bardzo pomocnie, na temat , wyczerpującą. Doskonała odpowiedź Polecam wszystkim
Marta, prawnik, 63 lata

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego zwanego dalej K.c. oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Z treści Pani pytania wynika, że odziedziczyła Pani po mamie mieszkanie, które ona z kolei otrzymała jako darowiznę od swojej siostry. Mieszkanie jest obciążone na rzecz cioci służebnością osobistą. 4 lata temu ciocia została umieszczona w domu opieki. Ciocia nie ma męża ani dzieci. Zastanawia się Pani, czy na podstawie orzeczenia o skierowaniu cioci do DPS można wykreślić przysługujące jej ograniczone prawo rzeczowe.

Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego. Powołując się zatem na przepis art. 297 K.c. zasadnym jest odwołanie się do treści art. 288 K.c., zgodnie z którym służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej, jak też do przepisu art. 291 K.c., zgodnie z którym, jeżeli po ustanowieniu służebności gruntowej powstanie ważna potrzeba gospodarcza, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać za wynagrodzeniem zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej.

Jak wskazuje się w doktrynie „zakres i sposób wykonywania służebności osobistej określa przede wszystkim umowa stron, a dopiero w braku postanowień umowy stosuje się kryterium osobistych potrzeb uprawnionego, wynikających z rodzaju służebności, zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych, które w warunkach wiejskich odgrywają dużą rolę, zwłaszcza przy wykonywaniu służebności mieszkania i innych służebności o charakterze przeważnie alimentacyjnym, na rzecz starszych wiekiem rolników. Kryteria te są zmienne i zależne od okoliczności faktycznych występujących w sprawie” (Rudnicki Stanisław, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII), s. 584).

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Mając na uwadze treść Pani pytania wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 października 1991 r., sygn. akt III CZP 109/91, zgodnie z którą „właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zmiany treści służebności osobistej mieszkania jedynie w razie powstania ważnej potrzeby gospodarczej (art. 291 w zw. z art. 297 k.c.)”.

W powyższej sprawie Sądowi Najwyższemu przedstawione zostało następujące pytanie:

„Czy przepis art. 297 k.c. pozwalający na zmianę treści służebności osobistej mieszkania w drodze odpowiedniego stosowania dyspozycji art. 291 k.c. za podstawę zmiany przyjąć zezwala jedynie ważną potrzebę gospodarczą po stronie nieruchomości obciążonej, czy też odpowiednie stosowanie art. 291 k.c. polegać może także na zmianie treści tej służebności w przypadku zmiany okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i potrzeb mieszkaniowych właściciela nieruchomości obciążonej lub zmniejszenia się zakresu potrzeb mieszkaniowych osoby uprawnionej do służebności osobistej mieszkania?”

Jak czytamy w uzasadnieniu ww. uchwały „z treści art. 291 k.c. wynika, że ważna potrzeba gospodarcza, która uzasadniać może zmianę treści lub sposobu wykonywania służebności, ma powstać po stronie nieruchomości obciążonej, a więc tego elementu stosunku prawnego powstałego na skutek ustanowienia służebności, który jest niezmienny, to znaczy dotyczy obu rodzajów służebności, gruntowych i osobistych. Już ten fakt nie pozwala na uwzględnienie – przy ocenie wniosku właściciela nieruchomości obciążonej o zmianę treści lub sposobu wykonywania służebności osobistej – okoliczności leżących po stronie osoby uprawnionej, ani też nie uzasadnia brania pod uwagę okoliczności istniejących wprawdzie po stronie nieruchomości obciążonej, ale nie polegających na ważnej przyczynie gospodarczej. Artykuł 291 k.c. zawierający wymaganie powstania takiej przyczyny dla uzyskania zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności zawiera poza tym zastrzeżenie »chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej«. W odniesieniu do służebności osobistej należałoby brać pod uwagę uszczerbek osoby uprawnionej z tytułu służebności”.

Jako, iż w zwrot „ważna potrzeba gospodarcza” nie został w żaden sposób zdefiniowany, w mojej ocenie, w każdym konkretnym przypadku winien być on definiowany, mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy. W mojej ocenie w przedmiotowej sprawie możliwość zamiany treści służebności osobistej uzależniona jest w znacznym stopniu od przyczyn leżących u podstawy roszczenia o zmianę.

Próbę zdefiniowania ważności potrzeby gospodarczej poczynił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 lutego 1985 r., sygn. akt III CRN 364/84, zgodnie z którym „według art. 291 kc ocena ważności potrzeby gospodarczej powstałej po ustanowieniu służebności gruntowej obejmuje rozważenie, czy sposób wykonywania tej służebności nie koliduje, z punktu widzenia wymagań prawidłowej gospodarki, z wprowadzonym na nieruchomości obciążonej rodzajem produkcji rolnej. Jeżeli do tej kolizji dochodzi, to nowo powstała potrzeba gospodarcza jest ważna w rozumieniu art. 291 kc i uzasadnia ona zmianę sposobu wykonywania służebności, chociażby zmiana ta przyniosła uszczerbek nieruchomości władnącej. Art. 291 kc chroni właściciela nieruchomości władnącej przed zmianą sposobu wykonywania służebności dopiero wtedy, gdy zmiana ta przyniosłaby jego nieruchomości niewspółmierny uszczerbek. Koszty zmiany sposobu wykonywania służebności ponoszą stosownie do okoliczności sprawy właściciele obu nieruchomości: obciążonej i władnącej, chyba że szczególne okoliczności sprawy uzasadniają poniesienie tych kosztów przez jednego lub drugiego z tych właścicieli”.

Ważna potrzeba zmiany musi mieć charakter obiektywny; nie wystarcza subiektywne przekonanie właściciela nieruchomości obciążonej o jej istnieniu, jak również osobisty charakter tej potrzeby, chodzi bowiem o potrzebę nieruchomości władnącej, a nie o osobistą potrzebę właściciela. Art. 291 K.c. chroni właściciela nieruchomości władnącej przed zmianą sposobu wykonywania służebności dopiero wtedy, gdy zmiana ta przyniosłaby jego nieruchomości niewspółmierny uszczerbek. W opisywanym przypadku należy zadać sobie pytanie, czy aktualnie, w tym stanie, który występuje, służebność może być wykonywana? Zachodzi zatem pytanie, czy Pani ciocia będzie miała uszczerbek w przypadku zniesienia ograniczonego prawa rzeczowego? W mojej ocenie nie, albowiem jak sama Pani wskazuje w treści pytania, nie zamieszkuje ona razem z Panią.

Ponadto należy skierować swoje działania na wykazanie, że nieruchomość, która jest Pani własnością dla cioci utraciła wszelkie znaczenie. Zgodnie z art. 297 K.c. do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego. Zasadnym jest zatem pochylenie się nad przepisem art. 295 K.c., zgodnie z którym, jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia.

Innymi słowy, może Pani próbować wystąpić do sądu na podstawie art. 297 K.c. w zw. z art. 295 K.c.

Jak podkreśla się w literaturze „Legitymowanym biernie jest właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości władnącej. Przesłanką powództwa opartego na art. 295 k.c. jest fakt, że służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie. Ma to miejsce wtedy, gdy służebność przestała przynosić jakąkolwiek korzyść gospodarczą nieruchomości władnącej, a więc gdy przesłanki ustanowienia służebności przestały istnieć (S. Rudnicki, Komentarz, 2006, s. 481; S. Rudnicki, G. Rudnicki, Komentarz, 2009, s. 562)”.

Reasumując, można próbować wystąpić do sądu z żądaniem zniesienia ograniczonego prawa rzeczowego wobec ww. okoliczności.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze służebnością osobistą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Darowizna ze służebnością a podział majątku

Po moim ślubie mój tata w drodze darowizny przepisał na mnie nieruchomość. Jest to darowizna z dożywotnią służebnością na jego rzecz...

Rozwiązanie umowy dożywocia z powodu konfliktu z dożywotnikiem

Chodzi o umowę dożywocia zawartą przed 5 laty. Ze strony darczyńcy narasta agresja, stosuje różne metody nacisku, presji na nas – dwojgu...

Czy sąd stwierdzi wygaśniecie służebność mieszkania, której nie wykonywano, bo właściciel to utrudniał?

Moi dziadkowie mieli ustanowioną dożywotnią, osobistą służebność mieszkania na nieruchomości córki i byłego zięcia. Dziadkowie dołożyli sporo...

Jak najszybciej zwolnić mieszkanie od obciążenia służebnością?

Moja mama jest właścicielem prawa do mieszkania, na którym ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe w postaci służebności osobistej na rzecz dziadków...

Służebnik w domu opieki a sprzedaż mieszkania

Ciocia mojej żony zrobiła darowiznę na jej rzecz ze swojego mieszkania z zapisem dożywotniej i nieodpłatnej służebności mieszkania w całym...

Czy decyzja sądu pozwala na sprzedaż mieszkania bez służebności?

Babcia w akcie darowizny przekazała mi mieszkanie. Ustanowiono dożywotnią służebność mieszkania. Obecnie babcia ma 93 lata i sądowo uznano, iż...

Nieregulowanie opłat za mieszkanie przez służebnika

W roku 2007 moja córka kupiła mieszkanie i jednocześnie nieruchomość przekazała nieodpłatnie i dożywotnio służebność na rzecz wuja....

Umowa darowizny sprzed lat a zakres służebności i zachowek

Mój mąż w 1991 r. zawarł ze swoimi rodzicami umowę darowizny gospodarstwa rolnego (do wglądu jej kopia). W akcie notarialnym strony zgodnie...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »